Hij zou zo graag de geschiedenis ingaan als de nieuwe sultan die Turkije weer de glans van het oude Ottomaanse Rijk gaf. Maar de kans wordt met de dag groter dat Recep Tayyip Erdogan als financiële brokkenpiloot de economieboekjes gaat halen. Glijden we dankzij zijn beleid af naar een nieuwe financiële crisis?
De treurige laatste sultan
Misschien denkt Erdogan dezer dagen even aan het lot van Mehmet VI, de treurige laatste sultan van het Ottomaanse Rijk. In 1926 stierf hij roemloos in een villa aan de Italiaanse Rivièra, verdreven door zijn eigen landgenoten. Het rampzalige verloop van de Eerste Wereldoorlog werd hem niet aangerekend, het toekijken hoe de geallieerden het Ottomaanse Rijk opsneden en als handzame pizzapunten uitdeelden wél. Dus toen Donald Trump in april tweette dat de Amerikaanse dominee Andrew Brunson een ‘fijne gentleman en christelijk leider is die in Turkije zonder reden wordt vervolgd’ gaf Erdogan geen krimp. Daarop besteedde Trump nog een paar tweets aan Brunson: ‘Deze onschuldige man van het geloof moet onmiddellijk worden vrijgelaten!’ Turkije reageerde slechts door Brunson huisarrest te gunnen, op medische gronden. Naar verluidt zou hij in de gevangenis 25 kilo zijn afgevallen.
Dekmantel voor verkenningsoperaties
De vijftigjarige Brunson werd in oktober 2016 aangehouden, aanvankelijk op verdenking van het lidmaatschap van de Gülen-beweging die door Ankara verantwoordelijk wordt gehouden voor de couppoging. Later werd de dominee van spionage beschuldigd. Brunson woont al bijna een kwart eeuw in Izmir waar hij leiding geeft aan een kleine evangelische gemeenschap. Hij is getrouwd, vader van drie kinderen en trekt er met zijn gezin graag op uit om te zwemmen en te picknicken. Of zijn deze buitenactiviteiten een dekmantel voor verkenningsoperaties? ‘Ik heb al 25 jaar voor Turkije gebeden. Ik zou nooit iets doen tegen Turkije,’ zei Brunson daarover tijdens een zitting dit voorjaar. De aanklager schermde met anonieme getuigen die het louter humanitaire karakter van Brunsons werk betwijfelden. In de media dook het verhaal op dat op Brunsons telefoon een foto van een maqluba was aangetroffen, een vooral in Libanon en omstreken populaire rijstschotel die in gerechtelijke documenten als een ‘Gülenistische delicatesse’ wordt omschreven.
Juridische tragikomedie
Op 11 augustus had Washington er genoeg van dat een van zijn staatsburgers de hoofdrol krijgt opgedrongen in wat het als een bespottelijke juridische tragikomedie beschouwt. Met kenmerkende bluf kondigde het Witte Huis aan ‘a bullet a day’ op Ankara af te vuren totdat Brunson zou worden vrijgelaten. De eerste kogel, een verdubbeling van de importtarieven voor Turks staal en aluminium, was meteen raak. De Turkse lira kelderde met bijna vijftien procent, op alle financiële markten trok een rode schaduw over de beeldschermen. Is Turkije straks nog wel in staat de buitenlandse schuld van vierhonderd miljard euro af te lossen? Vrijwel alle leningen, merendeels verstrekt door grote Europese banken waaronder ING, zijn aangegaan in harde westerse valuta. Ze moeten worden terugbetaald in euro’s en dollars die met lira’s moeten worden verdiend.
Robuuste economie
Analisten wijzen geruststellend op de robuuste economie van Turkije die in 2017 nog met 7,4 procent groeide, sneller dan enig ander land uit de G20. Textiel, de agrarische sector, de bouwindustrie, de scheepsbouw gelden als zeer sterke sectoren. Volgens marktvorsers komt het grootse gevaar dan ook niet uit Washington, Londen of Frankfurt maar uit eigen regeringskringen. In de Financial Times liet de Britse hoogleraar Timothy Ash noteren: ‘Turkije beschikt over sterke banken, gezonde overheidsfinanciën, goede demografische cijfers, een business-gerichte cultuur maar is de laatste vier, vijf jaar verwend door onorthodox en slap macro-economisch management.’ Andere experts spreken over de economische doodzonde van het alomtegenwoordige geld, de buitenlandse valuta die tegen veel lagere rentes dan de eigen lira kon worden geleend. Daarbij komt dat Erdogan niet veel op heeft met rentegebaseerd bankieren (dat hij eens als ‘verraad’ betitelde) en evenmin met de strikte onafhankelijkheid van een centrale bank die in zijn ogen de signalen van de president niet mag negeren. Een Turkije-watcher denkt dat het risico op een nieuwe financiële crisis uiteindelijk toch beperkt zal blijven omdat Erdogans trots aanzienlijk groter is dan zijn kennis van economie.