Contracten worden niet verlengd, voorwaarden aangescherpt en elke tegensputterende franchisenemer krijgt een advocaat van de directie op de koffie. Onze columnist Robert Jan Blom heeft geen goed woord over voor ‘de tactiek van de verschroeide aarde’ die de HEMA-directie op zijn franchisenemers beproeft. ‘Ze maken de franchisers het leven zo zuur dat ze gillend van ellende het HEMA-pand verlaten. De directie moet zich schamen.’
Producten voor een prikkie
Sinds 1926 heeft de HEMA zich ontwikkeld tot een winkel die vooral gericht is op de klant met een bescheiden inkomen. Omdat er altijd wel een HEMA-vestiging in de buurt is, is vrijwel elke Nederlander opgegroeid met ‘degelijke producten voor een prikkie’ en uiteraard met de beroemde ‘warme rookworsten’. Weinig klanten beseffen dat de HEMA tegenwoordig buitenlands bezit is. Sinds 2007 is de zo typisch Nederlandse onderneming in handen van het Britse Lion Capital, een private equity investeerder die het winkelbedrijf wilde verkopen aan het Belgische Core Capital. Maar ‘België’ zag daar bij nader inzien toch vanaf. Waarom? Dat bleek de afgelopen maanden uit de felle ruzies tussen het HEMA-bestuur en de franchisenemers.
99 franchisers
De HEMA heeft ruim zevenhonderd winkels waarvan ongeveer vijfhonderd in Nederland. Van de Nederlandse filialen zijn er zo’n 260 in handen van 99 franchisers. Hoe dat zit? De HEMA is een onderneming met eigen vestigingen (die door filiaalhouders worden geleid) en franchisevestigingen. Die franchisevestigingen worden beheerd door franchisenemers. Deze franchisenemer beheert als het ware een eigen bedrijf en daar heeft hij voor moeten investeren. Doorgaans moet er ook jaarlijks of maandelijks een stevige franchisebijdrage worden betaald. De franchisenemers zijn uiteraard verplicht de HEMA-formule te volgen. En uiteraard mogen er alleen HEMA-producten worden verkocht.
Deal met België ketste af
De franchisers hebben dus veel verplichtingen die keurig in een franchiseovereenkomst zijn vastgelegd. De eigenaar van de HEMA zal dus rekening moeten houden met die franchisers. Wanneer hij het complete concern wil verkopen, zal hij erop moeten toezien dat ook de nieuwe eigenaar de belangen van de franchisers respecteert. Aan het begin van deze zomer ketste de deal met ‘België’ af: de potentiële koper (Core Capital) achtte de belangen van de 99 franchisers een te grote belemmering. Omdat het al de derde keer binnen een paar jaar was dat de verkoop strandde, reageerde de HEMA-directie als een getergde huisvader die door zijn kinderen gepest wordt.
Contracten franchisers niet verlengd
Aan de zes bestuursleden van de Vereniging Aangesloten Bedrijven (VAB), de club die de belangen van de franchisers behartigt, werd medegedeeld dat hun contract niet zou worden verlengd. Vervolgens beloofde de directie dat de overige 93 franchisers het moeilijk zouden gaan krijgen. Contracten worden niet verlengd, voorwaarden aangescherpt en op elke tegensputterende franchisenemer wordt een advocaat van de directie gezet. Net zo lang totdat elke franchiser is vertrokken. Het is de tactiek van de verschroeide aarde: franchisers het leven zo zuur te maken tot ze gillend van ellende het HEMA-pand verlaten. Want als de dag gekomen is dat de laatste franchisenemer de deur achter zich dicht doet, kan de HEMA-directie opgelucht adem halen en bevrijd van lasten het bedrijf doorverkopen.
De HEMA-directie moet zich schamen
De moraal van dit verhaal? Nederland telt duizenden franchisenemers. Denk aan vestigingen van Shell, McDonalds, Albert Heijn, Pearle, Douglas, Bruna, Specsavers, enzovoort. Veel franchisers hebben in slechte tijden ‘wurgcontracten’ moeten tekenen en betalen zich ondersteboven aan instapkapitaal, marketingbijdragen, verplichte investeringen en verplichte afnames. Naast die lange lijst van voorwaarden en plichten hebben de HEMA-franchisenemers er nu een zorg bij. Wie protesteert kan uit zijn of haar bedrijf geknikkerd worden. De HEMA-directie moet zich schamen. Ik hoop dat andere ondernemingen hun hardwerkende, zelfstandige franchisenemers wél blijven koesteren.
Robert Jan Blom