De directie van HEMA geeft franchisenemers de schuld van de overname die in juni op het laatste moment afketste. Hun weigering meer bij te dragen aan de kosten van de onlineverkoop zou het voor nieuwe eigenaren onaantrekkelijk maken om in internetactiviteiten te investeren. In een uitgelekte brief spreekt de directie van een ’tenietgedane samenwerkingsrelatie’.
Geheim
Anders dan de volledige naam van de winkelketen doet vermoeden, is de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam geen bedrijf uit één stuk. Ongeveer de helft van de ruim vijfhonderd Nederlandse vestigingen – de keten is ook actief in onder meer Spanje, Frankijk, Duitsland en België - wordt beheerd door zelfstandige franchiseondernemers. Deze ‘Aangesloten Bedrijven’, zoals de zelfstandigen in HEMA-jargon heten, huren de formule en betrekken al hun artikelen van de centrale inkooporganisatie, zie daar het geheim achter de eenheid van het aanbod.
Uitvinder van het franchisen
In de jaren vijftig was de HEMA de eerste franchiseorganisatie van Nederland. In die dagen ging het bedrijf er prat op het franchisen zo’n beetje te hebben uitgevonden. Die tijden zijn al lang voorbij. Zo bleek in oktober 2013 dat de directie op ramkoers lag met de vereniging van zelfstandige HEMA-ondernemers, de VAB-HEMA. De franchisers waren het beu de dictaten van het hoofdkantoor te moeten opvolgen. Ze mopperden over de hoge prijs die ze voor sommige producten, zoals de tompouces en de taarten, moesten betalen en eisten een eerlijk deel uit de inkomsten die de webshop van HEMA genereerde.
‘Volstrekt onredelijk’
In een brief noemde toenmalig directievoorzitter Ronald van Zetten de VAB-HEMA ‘volstrekt onredelijk’. Fijntjes wees hij de franchisers erop dat zij ‘elke vijf jaar de mogelijkheid hebben om afscheid van de formule te nemen’. Bijna vijf jaar later is de directie er nog altijd niet in geslaagd om de verhouding met de zelfstandigen te normaliseren, integendeel. In een brief waar De Telegraaf maandag uit citeerde, schrijf het hoofdkantoor aan de franchisersvereniging: ‘Jarenlange verregaande verharding, voortdurende tegenwerking en juridisering van de onderlinge verhoudingen hebben een gezonde samenwerkingsrelatie tenietgedaan.’
Blok aan het been
De zelfstandigen waar ze ooit zo trots op was, worden door de directie inmiddels als een blok aan het been beschouwd. Lion Capital, de Britse investeringsmaatschappij die HEMA in 2007 voor 1,1 miljard euro kocht, wil al jaren van de onderneming af. Tot op heden is elke verkooppoging mislukt. In juni trok de Belgische investeringsmaatschappij Core Equity op het laatste moment een bod van een miljard euro in. Volgens ingewijden zagen de Belgen door de alomtegenwoordigheid van HEMA veel potentie in uitbreiding van de onlineverkoop maar concludeerden ze dat de contracten met de zelfstandigen deze plannen onuitvoerbaar maakten. De franchisers zouden een te groot deel van de winst krijgen en te weinig willen bijdragen aan de kosten.
Bodemprocedure
De VAB-Hema reageerde verbaasd. Tegenover de NOS verklaarde de vereniging ‘in het geheel niet betrokken’ te zijn geweest bij de verkooppoging. Tussen de VAB-Hema en de directie loopt wel een langslepende bodemprocedure over de verrekening van kosten en baten van de e-commerce-activiteiten. De directie eist miljoenen van de zelfstandigen. Hoogstwaarschijnlijk doet de rechter vandaag uitspraak over deze kwestie die cruciaal is voor de verkoopbaarheid van HEMA.