Ook onze doorgaans zo nuchtere columnist Robert Jan Blom is niet immuun gebleven voor de bitcoinkoorts. Niet dat hij staat te popelen om te investeren, integendeel. De bitcoingekte leidt er toe dat hij zijn stem verheft en met een blik op de geschiedenisboekjes waarschuwt voor al te verleidelijke aanbiedingen en het gebrek aan toezicht. Dit is Bloms medicijn tegen de bitcoinkoorts.
Schaatsgek
In sommige opzichten is Nederland een vreemd land. Niet omdat we kaas eten en schaatsgek zijn – elk land heeft zijn culturele afwijkingen. Het is iets anders. In de westerse wereld iets tamelijk unieks. We verzuimen om de wet te handhaven. Denk aan diefstal. Wat is dat eigenlijk, diefstal? Wel, daar zijn vele varianten van: stelen, fraude, verduistering, belastingontduiking, oplichting en ga zo maar door. Worden al deze vormen van diefstal aangepakt? Neu. Elke week kun je op tv zien dat de politie vaak niet eens bereid is om je aan te horen: ‘Gaat u maar naar de civiele rechter’. En elke dag kom je in de krant verhalen tegen over oplichtingsacties, faillissementsfraude, verduistering en ordinair jatwerk.
Kleurenbrochure met gegarandeerd rendement
Vorige week ontving ik weer zo’n prachtige kleurenbrochure in de brievenbus. Of ik mee wilde doen aan een investering. Het ging om een ‘winstgevend project’ van ‘betaalbare woningen’. Het rendement zou gegarandeerd 4,3 procent bedragen. Ook drie weken geleden werd ik verblijd met een vergelijkbaar staaltje schitterend drukwerk, dit keer om mijn aandacht te vragen voor een ‘hotelproject’. Uiteraard werd me opnieuw een hoge ‘garantiewinst’ beloofd. Het onroerend goed van vandaag is het tropisch hardhout van twintig jaar geleden. Halverwege de jaren negentig raakte mijn brievenbus verstopt met enveloppen van aanbieders, waaronder zelfs de Ohra, verzekeraar te Arnhem, die me wilden verleiden tot een participatie in teakplantages. Het enige dat er van deze veelbelovende activiteiten nog rest zijn stichtinkjes van machteloze gedupeerden.
Ponzifraude
Waarom viel en valt de politie de kantoren van die aanbieders niet binnen om naar bewijzen te zoeken van die ‘gegarandeerde rendementen’. Tot het tegendeel bewezen is, vormt elke achterlijke brochure met beloften over gouden bergen een bewijs van oplichting: dat hoge rendement wordt vrijwel nooit uitbetaald. Sla er de geschiedenisboekjes maar op na. Veel van deze oplichters houden zich bezig met de zogeheten Ponzifraude. Dit is een vorm van oplichting waarbij mensen er toe worden bewogen geld te stoppen in zogenaamd winstgevende projecten waarbij de inleg van nieuwe beleggers steeds wordt gebruikt voor de uitbetaling aan bestaande beleggers. Een deel van de inleg verdwijnt uiteraard direct in de zak van de bedenker van het piramidespel. Omdat ‘oude’ klanten steeds kleine bedragen ontvangen (lang niet het beloofde hoge rendement), kan zo’n oplichter het lang volhouden. Deze fraudevorm is genoemd naar Charles Ponzi, een Italiaanse Amerikaan (1882–1949) die mensen voor miljoenen wist te tillen.
Te weinig wisselgeld
Ponzi trok na het mislukken van zijn studie naar de VS. Na een paar kleine baantjes in de horeca – waarbij hij zich negatief onderscheidde door klanten te weinig wisselgeld terug te geven – belandde hij bij een bank. Als gevolg van slechte investeringen was de bank zwaar in het rood beland. Geen nood: de directeur gebruikte de inleg van nieuwe rekeninghouders om aan bestaande rekeninghouders rente te kunnen blijven betalen. Ponzi had zijn kunstje geleerd. In de loop der tijden deden velen het hem na, zoals de beroemde Bernard Madoff die beleggers voor tenminste vijftig miljard dollar oplichtte. Madoff zit nog steeds achter de tralies. Ook Nederland kent enkele Ponzi-criminelen. Denk aan René van den Berg (1957) die vanuit Joure met zijn bedrijf Intereffekt ‘goed’ scoorde bij argeloze beleggers. Patrick de Rijk van Centurion Vastgoed kon in 2016 € 27 miljoen in zijn zak stoppen. In datzelfde jaar wist de oprichter van ‘PlanB4you’ € 5 miljoen in te pikken met een piramidespel.
Ponzi-truc in bitcoinwereld
Kortom, de Ponzi-truc is allerminst dood. Het nieuwste terrein waar het verschijnsel opgeld doet is de bitcoinwereld. Ik heb net het boek gelezen van journalist Mark Koster, Hoe word ik bitcoin miljonair? Hoewel ik de gelouterde scribent Koster hogelijk waardeer, ga ik zijn adviezen om schathemeltjerijk te worden van de virtuele munten niet opvolgen. Geen zin in slapeloze nachten. Ik hou me vast aan het adagium: ‘Als de winstpercentages te aantrekkelijk worden om te geloven, geloof ze dan niet.’ Bitcoins zijn niet voor mij weggelegd, al die grandioze aanbiedingen verdwijnen onmiddellijk onder de delete-knop. Ik hoop dat Justitie zich meer zal bekommeren om het handhaven van de wetgeving omtrent diefstal, fraude en verduistering. Omdat mensen te goedgelovig zijn en bescherming verdienen.
Robert Jan Blom