De beste faillissementsverhalen van 2017

‘Final call’ voor Alitalia

Hoewel de luchtvaartsector als geheel uitstekend draaide (ook Air France-KLM boekte weer stevige winst), waren er toch een paar laagvliegers die zich níet op de radarschermen wisten te handhaven. Begin oktober moest de Britse overheid in alle haast de grootste repatriëring sinds Duinkerken 1940 organiseren om honderdduizend overal in Europa gestrande passagiers terug te halen. Meegetrokken door de geleidelijke waardedaling van het pond, kon Monarch, de op vier na grootste airline van het VK, het niet langer bolwerken. Een paar weken later gaf AirBerlin de concurrentie met de andere low-cost carriers op. De kas was leeg, alle vluchten moesten worden gestaakt, tienduizenden klanten konden naar hun geld fluiten. Toch waren deze faillissementen niet de grootste drama’s uit de vliegwereld. Fokkerfans zullen roepen dat de laatste vlucht die KLM (eveneens in oktober) met een Fokker 70 uitvoerde daarvoor kwalificeert maar de neutrale toeschouwer wendt de blik naar Italië voor het schrijnendste drama uit de luchtvaart. In de laars werd de kat met de zeven levens, Alitalia, gevild. Nadat het personeel een zoveelste herstructureringsplan had weggestemd, viel het doek voor de in 1946 opgericht nationale luchtvaartmaatschappij. Een staatscommissaris kreeg de taak het bedrijf in delen te verkopen. Begin december werd er ergens toch nog een potje geld gevonden om alle medewerkers in nieuwe, door Alberta Ferretti ontworpen uniformen te steken. Áls we ten onder gaan, dan gaan we in stijl, redeneren de Italianen.

Faillissementen leiden tot schietincidenten 

Cynische buitenstaanders plegen een faillissement af te doen als een louter papieren exercitie: onder een andere vlag gaan de ‘hoge heren’ gewoon weer verder met zakken vullen. Dat de werkelijkheid anders ligt en dat het drama achter een faillissement tot fatale incidenten kan leiden, werd in 2017 messcherp duidelijk aan de hand van twee schietpartijen. Het jaar is nog maar zeven dagen oud als er op het parkeerterrein van schaatstempel Thialf een poging wordt ondernomen om Bert Jonker, schaatssponsor en tevens voorzitter van de business club van Thialf, neer te schieten. De politie heeft al gauw een verdachte in het vizier: Charles van der W., eveneens ondernemer. De rechercheurs vermoeden dat hij wraak heeft willen nemen op Jonker vanwege een afgeketste overnamedeal: Jonker zou Van der W’s bedrijf failliet hebben laten gaan om de activiteiten later uit de boedel voor een prikkie te kunnen kopen. Charles van der W. wordt in Spanje aangehouden en is in afwachting van zijn proces. Jonker komt met de schrik vrij, hij wordt alleen in zijn hand geraakt. In april leidt de nasleep van een faillissement tot wereldwijde afschuw als er in Cleveland daadwerkelijk een dode valt, een onschuldige oude man nog wel die met een paar boodschappen langs de weg wandelt. Het noodlottige toeval wil dat deze 74-jarige Robert Godwin daar net loopt als de 37-jarige Steve Stephens het hoogtepunt van zijn levenscrisis beleeft. Geen vriendin, opgezadeld met schulden en persoonlijk failliet verklaard, ziet Stephens geen andere uitweg meer dan iemand in het wilde weg neerschieten. ‘Found me somebody I’m going to kill, this guy right here, this old dude,’ zegt hij op de video die hij van zijn daad maakt en op Facebook publiceert. De politie zet een klopjacht in. Als hij de sirenes dichterbij hoort komen, schiet Stephens zich een kogel door het hoofd. Een half jaar wordt er in de buurt waar het slachtoffer woonde een straat naar hem genoemd, de Robert Godwin Sr. Way.

Europees Hof zet streep door flitsfaillissement

De pedante curator Wouter Jongepier die de papieren voor het schijnfaillissement bijeen ritselde, de directeur Jean-Pierre Bienfait die duizend medewerkers ontsloeg en zichzelf en zijn financiële rechterhand Kris Geysels op een riante en (volgens minister Asscher) ‘laakbare’ bonus trakteerde… Deze en vele andere betrokkenen die voor de bühne een bankroet van kinderopvangorganisatie Estro opvoerden – afgeslankt en wel startte het bedrijf in no-time weer door onder de naam Smallsteps – leden deze zomer een gevoelige nederlaag. Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg maakte gehakt van hun argumenten. In een door de vasthoudende juristen van vakbond FNV aanhangig gemaakte zaak, oordeelde de hoogste Europese rechters dat het pre-pack faillissement niet in overeenstemming is met de EU-richtlijnen over overgang van onderneming. Met andere woorden: een faillissement mag niet worden gebruikt als goedkoop reorganisatiemiddel, zoals de laatste jaren bij tal van Nederlandse ondernemingen (denk bijvoorbeeld aan webshop Neckermann, garnalenverwerker Heiploeg en lingerieontwerper Marlies Dekkers) zou zijn gebeurd. De FNV ging tot het gaatje: eind december wist de vakbond er voor zevenhonderd onrechtmatig ontslagen Estro-medewerkers nog een leuke kerstgratificatie uit te slepen. Mede genoodzaakt door de uitspraak van Luxemburg, ging rechtsopvolger Smallsteps akkoord met de betaling van elf miljoen euro zodat de voormalige medewerkers alsnog een vergoeding volgens de kantonrechtersformule tegemoet kunnen zien.

Aantal faillissement blijft dalen

Als gevolg van de robuuste economische groei kwam er ook in 2017 geen eind aan de glijvlucht die het aantal faillissementen eerder inzette. De grafiek bereikte het laagste niveau sinds 2000 en de bodem is nog niet in zicht. Vrijwel alle sectoren klommen uit het dal, alleen in de retail bleef het tobben. Weliswaar ging er dit jaar geen gigant van V&D-formaat op de fles maar de faillissementen van modehuis Witteveen, Charles Vögele en The Phone House én de voortdurende reorganisatie van Blokker lieten zien dat het leed nog lang niet is geleden. Gelukkig blies het Canadese Hudson’s Bay weer volop leven in de binnensteden door in de leegstaande V&D-panden fonkelende warenhuizen te vestigen. Optimisten noteerden verder dat het gestegen consumentenvertrouwen tot fors hogere verkoopvolumes leidde.

‘Retail apocalyps’ in VS

Maar de retailsector is nog lang niet uit de gevarenzone, zo laten ontwikkelingen aan de overkant van de oceaan zien. Na het omvallen van onder meer Toys R Us, de bruidsmodewinkels van Alfred Angelo, de grote outdoorketen Gander Mountain en nog talloze andere bekende zaken, gaat 2017 de Amerikaanse annalen in als het jaar van de ‘retail apocalyps’. Analisten breken zich het hoofd over dit drama dat, zoveel is zeker, niet alleen door de opkomst van online shoppen kan worden verklaard. Natuurlijk, het feit dat Amazon tegenwoordig viermaal zoveel omzet boekt als warenhuisketen Sears is veelzeggend. ‘Amazon is eating retail’, observeerde een journalist van The Atlantic in een doorwrocht stuk over de verkruimeling van het winkelbedrijf.Maar, voegde hij eraan toe, het verhaal is groter dan dat. De financiële crisis kan het niet meer zijn. Wat wél? Eén oorzaak is dat er simpelweg teveel malls zijn gebouwd: per hoofd van de bevolking is er in de VS veertig procent meer winkelruimte beschikbaar dan in Canada en tien keer meer dan in een land als Duitsland. Verschuivingen in het bestedingspatroon zijn een andere reden: consumenten geven minder geld uit aan kleding en veel meer aan reizen en horeca. In 2016 gaven Amerikanen voor het eerst in de recente geschiedenis meer dollars uit in restaurants en cafés dan in de supermarkt. Volgens de somberste trendwatchers zal deze ontwikkeling zich doorzetten: de ‘retail apocalyps’ wordt gevolgd door een ‘retail meltdown’, menen zij.