Nee, hij is niet van zijn geloof gevallen. Onze columnist Robert Jan Blom is geen socialist geworden. Maar deze liberaal heeft er wel schoon genoeg van dat ondernemers zo vaak met de rug naar de samenleving blijven staan. ‘Een gezond ondernemersklimaat is alleen mogelijk wanneer werknemers, álle werknemers, het ook goed hebben,’ stelt hij.
Krapte op de arbeidsmarkt
Elke dag wordt er in de media gesproken over de toenemende krapte op de arbeidsmarkt. Er zijn een paar honderdduizend vacatures en nog maar 350.000 werklozen. In de bestanden van het CBS staan weliswaar ook nog meer dan drie miljoen ‘inactieven’ (mensen die om verschillende redenen geen betaald werk verrichten) maar, omdat zij ‘niet actief’ naar een baan zoeken, vallen ze buiten de werklozendefinitie die de statistici uit Den Haag hanteren. Binnen het segment werklozen dat wél meetelt is het aantal laagopgeleiden het hoogst. Een op de drie werklozen heeft hooguit de basisschool, het vmbo of de eerste drie jaar van havo of vwo doorlopen. 3,4 procent van de hoogopgeleiden was in 2017 werkloos; bij de laagopgeleide beroepsbevolking lag dit cijfer op 9,2 procent. Een paar jaar geleden, in 2014, was nog 13,2 procent van hen werkloos.
Extraatje van € 2.000
Steeds meer laagopgeleiden vinden dus werk maar, het kan nog stukken beter, vindt het kabinet. Vandaar dat het LIV is bedacht, het Lage Inkomens Voordeel. Deze maatregel, die in de plaats is gekomen van de premiekortingsregeling voor oudere werknemers en arbeidsgehandicapten, treedt dit najaar voor het eerst in werking. Wat ze inhoudt? Wel, als een werkgever een werknemer in dienst neemt tegen een salaris van maximaal 125 procent van het minimumloon, krijgt die werkgever een leuk cadeautje: hij ontvangt dan € 2.000 op jaarbasis. Zoals dat gaat met subsidiepotten zijn er nu al kapers op deze aanlokkelijke subsidiekust neergestreken. De uitzendbureaus zullen circa € 35 miljoen van dat totaal van € 500 miljoen incasseren. Andere werkgevers die gebruik maken van de subsidie, gaan de lonen opzettelijk laag houden. Immers, zodra de salarissen boven dat maximale bedrag uitkomen, gaat de subsidie aan hun neus voorbij.
Werkgelegenheidsprojecten
Nederland kent een lange geschiedenis op het gebied van subsidies ten behoeve van werklozen. In tijden waarin de werkloosheid tot ongekende hoogten steeg, werd er grif geld richting zogeheten ‘werkgelegenheidsprojecten’ gestrooid. De resultaten bleven echter (bijna) altijd ver beneden verwachting. De overheid maakte allerlei afspraken met werkgeversverenigingen. Ze incasseerden het geld graag maar deden er vervolgens niets mee. De regelingen waren tijdelijk en zodra de werknemers waarvoor de subsidies waren uitgedeeld niet meer nodig waren, stonden zij als eerste op straat. Nog vers in het geheugen ligt SAMEN, een wet die werkgevers verplichtte een paar allochtone werknemers aan te stellen. Werkgevers laten zich niet dwingen. De wet werd snel afgeschaft.
Werkgever als verlosser
En neem de oudere werknemer. De overheid probeert de vijftigplusser al jaren een zet op de werkgelegenheidsladder te geven met behulp van subsidies en bewustwordingscampagnes. Voor een deel wordt dat probleem nu opgelost door de arbeidskrapte. Hoewel, de werkgever ziet de sollicitant van vijftig jaar of ouder liever aan zijn deur voorbij gaan. Als een werkgever toch een keer ‘verlosser’ speelt en een oudere werknemer aanneemt, dan blijkt het contract doorgaans ‘heel erg tijdelijk te zijn’. De werknemer mag een half jaar werken en vervolgens weer naar huis. Vorige week pleitte hoogleraar Jan van Ours ervoor om werkgevers te verplichten in elk geval één zestigplusser voor een sollicitatiegesprek uit te nodigen. De minister zag er niets in. Ik vrees dat ze gelijk heeft.
Maatschappelijke verantwoordelijkheid
Moraal van dit verhaal: het is zinloos om werkgevers te verplichten gehandicapten, allochtonen, ouderen of sollicitanten die nog in de reclassering zitten aan te nemen. Toch hoop ik dat ondernemingen meer gaan beseffen dat zij ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben. Niet voor niets merkte Frank de Grave (VVD) laatst op dat het imago van het bedrijfsleven beroerd is. Volgens de oud-minister staat het verzet tegen het afschaffen van de dividendbelasting symbool voor de ‘publieke boosheid’ over werkgevers die zich te lang doof hebben gehouden voor het klimaatprobleem, de afkeer van de bonuscultuur en andere heikele punten uit de samenleving. Ook ik ben geen socialist. Ook ik pleit voor een gezond ondernemersklimaat. Maar dat is alleen mogelijk wanneer werknemers, álle werknemers, het ook goed hebben.
Robert Jan Blom