Terwijl zijn generatiegenoot Richard Branson wereldwijd lezingen geeft over het vak van ondernemer, ziet Hans Breukhoven de curator op de stoep staan. Fresh Entertainment Nederland BV, het moederbedrijf achter de Nederlandse winkels van Free Record Shop, is vandaag definitief failliet verklaard. Hoewel, definitief?
Hoogvlieger
Achteraf beschouwd kun je zeggen dat het faillissement al in de naam lag besloten. Free Record Shop. Onder deejays en audiopuristen mag vinyl aan een terugkeer bezig zijn, jongeren luisteren vooral via streamingkanalen terwijl de dertigplussers hun gedigitaliseerde cd’s straks op Koningsdag langs de straat zetten. Hoe vaak zal Hans Breukhoven hebben overwogen de naam van zijn bedrijf te wijzigen? Váák vermoedelijk, maar het is lastig afscheid te nemen van een naam waarmee je vergroeid bent.
Handje drukken met Steve Jobs
In het gevecht om de muziekconsument heeft Breukhoven het nog lang vol gehouden, tot ver in de vijftiende ronde, ook dat is achteraf vast te stellen. Een illustere concurrent als Boudisque, opgericht in 1968, sloot in 2013 in Utrecht zijn laatste winkel na een lang leven als cultlabel en platenhandel. Van Leest, met een geschiedenis die teruggaat tot de jaren dertig, werd in 1993 overgenomen door Free Record Shop. Want, ook al wist hij dat de gouden jaren zeventig en tachtig – een periode waarin klanten gedachteloos veertig piek voor een cd uit de portemonnee trokken – niet meer terug zouden komen, Breukhoven bleef geloven in zijn business. Alsof het persoonlijke vete betrof, een wedstrijdje handje drukken met Steve Jobs, volhardde hij in zijn retailformule.
Generatiekwestie
Misschien is het toch ook een generatiekwestie. Hoewel Hans Breukhoven (1946) bepaald geen man is die met zijn rug naar de toekomst staat, is hij wel een man van de straat, van de mensen. De geboren Rotterdammer begon als jongeling op de markt met een handeltje in pruiken. Hij werkte als hofmeester op de Holland-Amerikalijn, een job die hem het idee voor zijn Free Record Shop bracht. Nadat hij had ontdekt dat lp’s in de VS een stuk goedkoper waren dan in Nederland, kocht hij platen in voor vrienden en hield een deel van de winst. Op basis van dezelfde strategie opende hij in 1966 zijn eerste Free Record Shop aan het Broersveld in Schiedam. Wars van prijsafspraken en brancheconforme regels, kocht hij zijn slim afgewogen assortiment direct uit het buitenland in, een formule die hem een fortuin opleverde.
Nederlandse Richard Branson
De vrije jongen werd een deel van het establishment, letterlijk. Van Emmen tot Eindhoven: in elke winkelstraat van elke stad moest een Free Record Shop verschijnen. Steeds vaker dook Breukhoven als de Nederlandse Richard Branson op in de nieuwskolommen, na zijn huwelijk, in 1987 met Conny Witteman, groeide hij zelfs uit tot een societyfiguur, tot een modelvader ook, met een gulle lach en een groot hart voor de kinderen die het stel adopteerde. Breukhoven kón ook royaal zijn. In 2001, het jaar waarin Steve Jobs de eerste generatie van zijn aanvankelijk sceptisch begroette iPod introduceerde, steeg de omzet van zijn imperium naar 251,8 miljoen euro.
Buitenlandse expansie
Het was hetzelfde jaar waarin hij besloot zijn bedrijf, dat in 1989 naar het Damrak was gegaan onder meer om buitenlandse expansie te financieren, van de beurs te halen. Het kostte hem teveel tijd, dat gedoe met die publieke aandelen en al die lezingen ‘voor beleggingsclub tot in Vlagtwedde aan toe’. Het was ook het jaar waarin de afbladdering heel geleidelijk inzette. Napster, Kazaa, Limewire – de verkoop van zijn cd’s zeeg ineen nu mp3-zoekprogramma’s en torrentsites consumenten in staat stelden met een paar muisklikken muziek en later ook films en games te downloaden. Cd’s verloren hun imago als duurbetaalde zilveren schijfje, helemaal nadat ketens als Kruitvat en Blokker ermee gingen stunten. Breukhoven bleef knokken, verbreedde zijn aanbod naar dvd’s en games, maar het mocht niet baten. De inhaalslag naar online verkoop bleek te laat ingezet, de economische crisis deed de rest. In juli 2013 maakte het bedrijf na een fikse afslankoperatie nog een doorstart, in maart 2014 liet de onderneming weten als outlet verder gaan en vandaag werd bekend dat ook de 36 nog resterende winkels hun deuren sluiten.
Ander tijdperk
Vileine columnisten zijn er als de kippen bij om de ooit zo fiere naam van Free Record Shop te rangschikken in het treurige rijtje van ondernemingen die verblind door hun machtspositie niet signaleerden dat er een ander tijdperk naderde: Kodak, Blackberry, Nokia, Palm… Breukhoven zal zich ongemakkelijk voelen bij het feit dat zijn bedrijf met stip binnenkomt in deze charts. Wedden dat deze vrije jongen zint op een comeback?