Van het overheidsvoornemen minder geld te gaan besteden aan externen is niets terechtgekomen. Uit recent onderzoek blijkt dat gemeenten, ministeries en provincies juist negentie procent meer aan interimmers uitgeven. Onze columnist Robert Jan Blom ergert zich groen en geel aan deze ‘geldsmijterij’. Tijdens zijn baan als wethouder stuitte hij op een interimmer die zelfs de uren die hij op een borrel doorbracht declareerde à € 300 per uur.
Exorbitant prijskaartje
Afgelopen week werd ik pijnlijk herinnerd aan een strijd die ik in januari 2008 voerde als wethouder van mijn gemeente. Bij toeval was ik erachter gekomen dat de gemeente een externe kracht had ingehuurd voor de lieve som van € 300 per uur. Navraag leerde dat de knul – die veertig uur per week in dienst was – niet beschikte over een uitzonderlijke expertise die dit tarief nog enigszins zou kunnen rechtvaardigen. Het was een manager die werd ingezet om ‘gewoon’ een afdeling te leiden. Niet voor de duur van een zwangerschapsverlof maar permanent: hij was al negen maanden aan de gang en had de gemeente al bijna een half miljoen euro gekost. Ondanks het exorbitante prijskaartje dat om zijn nek bungelde, wist de interimmer zich alom geliefd te maken. Trouw bezocht hij alle vrijdagmiddagborrels en personeelsfeestjes. Hij bleef tot het eind toe hangen en toonde zich niet te beroerd mee te helpen met de vaat. Ook deze uren bracht hij in rekening.
‘Maak je geen zorgen’
Verontwaardigd sprak ik met collega’s en anderen over deze absurde toestand. Mijn bezwaren werden weggelachen. ‘Het is nu eenmaal nodig,’ zo kreeg ik te horen. En: ‘Maak je geen zorgen, hij verdient zijn geld dubbel en dwars terug.’ Via voor mij ondoorgrondelijke wegen had mijn actie toch nog succes: een tijdje later werd de externe kracht gevraagd op te stappen. In zijn plaats verscheen er een goedkopere externe kracht. Dat scheelde ongeveer de helft. Weer een paar maanden later, in september 2008, barstte de financiële crisis los en werd er een resoluut eind gemaakt aan het inhuren van externe ‘experts’. De afdelingen bleken ook zonder hen te kunnen functioneren. Het scheelde aanzienlijk in de kosten. In 2008 en 2009 bespaarde mijn gemeente € 5 miljoen.
Ambtenaren te lui
Helaas is de gesel van de crisis alweer veranderd in een slap koord. Ik gun iedereen een beter en welvarender leven, behalve ambtenaren die te lui zijn om hun eigen mensen te motiveren. Hoe anders kan verklaard worden dat het met de inhuur van externen weer volledig uit de klauwen loopt? Ministeries besteden miljarden aan het inhuren van consultants, zzp’ers en flexwerkers. En ook provincies, waterschappen en gemeenten zijn verwikkeld in een intense competitie met als inzet wie zoveel mogelijk belastinggeld over de balk kan gooien. De kleine gemeente Berkelland wist zich hierbij bijzonder te onderscheiden. De Achterhoekers betaalden in 2016 maar liefst € 4 miljoen uit aan externen. Grote gemeenten als Rotterdam en Amsterdam besteedden respectievelijk € 86 en € 224 miljoen aan interimmers. 112 gemeenten gaven er vorig jaar gezamenlijk € 869 miljoen aan uit.
Draaideurambtenaren
Al in 2008 stelde ik vast dat gemeenten zich willens en weten laten bedonderen door zogeheten ‘draaideurambtenaren’. Dit zijn ambtenaren die zich hebben gespecialiseerd in een bepaalde materie, zelf ontslag nemen om zich vervolgens weer laten inhuren door het overheidsorgaan waar zij zelf werkzaam waren. Laat dit even op je inwerken: je verdient als ambtenaar bijvoorbeeld € 50.000 per jaar. Na je ontslag huurt de gemeente je in als externe kracht en verdien je in één klap € 450.000 per jaar. Deze interimmers zullen ook vast niet te beroerd zijn hun welwillende chef een kleine kickback te bezorgen. Je maakt mij niet wijs dat iemand die zijn salaris met honderden procenten ziet stijgen zich er vanaf maakt met een kerstflesje Bordeaux of een doosje Merci-bonbons.
Drogredenen
De overheidsdiensten verweren zich met slappe excuses. ‘We kunnen niemand anders vinden’, ‘we hebben deze kennis niet in huis’ en andere drogredenen. Behalve dat ze grossieren in flauwekulargumenten, hebben gemeenten, provincies en ministeries nog iets anders met elkaar gemeen: ze kunnen niet failliet gaan. En precies daar wringt de schoen. Het is hoog tijd dat gemeenten zich meer gaan gedragen als een bedrijf dat het verschil tussen rode en zwarte cijfers onderkent. Elke ondernemer, hoe groot of hoe klein ook, weet: gooi geen geld over de balk. Doe je dat wel, dan kun je vroeg of laat de tent sluiten. Laat overheden daar eens notie van nemen.
Robert Jan Blom