Zzp’ers sluiten dezer dagen de rijen en komen in het geweer tegen de kabinetsplannen om ook hen te verplichten voor een pensioen te sparen. Is het voornemen van staatssecretaris Klijnsma werkelijk een slecht idee? Of zal het de samenleving verlossen van al die honderdduizenden zzp’ers die het ondernemerschap opvatten als een sprookje waarin de zon altijd blijft schijnen? Onze columnist Robert Jan Blom geeft Klijnsma het voordeel van de twijfel.
Gat dichten
Klaarblijkelijk zit het iedereen hoog: de situatie rond de zzp’er, de kleine ondernemer zonder personeel en zonder pensioen, zonder recht op scholing of een uitkering bij een arbeidsongeschiktheid. Gaat hij failliet, dan kan de zzp’er een bijstandsuitkering krijgen. 65, en straks 67? Dan krijgt hij een AOW-uitkering. En daarmee heb je het wel gehad. Gelukkig is daar onze staatssecretaris Jellejetta Klijnsma. Ze heeft een alomvattend pensioenplan ontwikkeld dat het stelsel beter bestand moet maken tegen onverwachte ontwikkelingen op de financiële markten. De pensioenfondsen worden aan strengere regels gebonden, ze mogen minder risico’s nemen met hun beleggingen. En, Klijnsma wil het gat dichten waar veel zzp’ers na hun pensioen in tuimelen door zelfstandigen, net als mensen in loondienst, tot sparen te verplichten. Uitzendkrachten, flexwerkers, zzp’ers – iedereen moet meedoen aan het pensioensysteem dat, in de woorden van de staatssecretaris, inclusiever moet worden.
‘Het jachtseizoen is geopend’
Verzekeraars en pensioenfondsen likken hun lippen al af bij het idee straks honderdduizenden nieuwe klanten te kunnen verwelkomen. Zzp-organisaties zijn minder enthousiast. ‘Het jachtseizoen is geopend!’ oordeelde de stichting ZZP Nederland dat de mening van haar 40.000 leden peilde. Uitkomst? Geen betutteling, geen verplichting alstublieft, zzp’ers hebben een weloverwogen keuze gemaakt om voor eigen risico en rekening zaken te doen. Dat mag zo zijn maar, net als de andere deelnemers aan het maatschappelijke debat dat Klijnsma’s visionaire stuk heeft laten ontbranden, zien zzp’ers één – niet onbelangrijk – dingetje geheel over het hoofd. We kunnen praten tot we een ons wegen over wel of geen pensioenplicht voor zelfstandigen maar per saldo zal er geen biet veranderen omdat negentig procent van hen die premies en kosten helemaal niet kan betalen, nu niet en straks niet.
Wat zijn de gevolgen?
Een paar jaar geleden verrichte ik zelf een onderzoek naar de verzekeringssituatie van startende ondernemers. Mijn conclusie was gelijk aan de recente enquêtes van de zzp-bonden: starters voelen er niets voor dat Den Haag hen gaat dwingen een spaarpot te vullen. Niet omdat zij het nut van verzekeringen niet onderkennen maar simpelweg omdat de maandelijks terugkerende financiële verplichting niet haalbaar is. Ik vraag me af of Klijnsma haar perspectiefnota wel voldoende doordacht heeft. Want, wat zijn de gevolgen wanneer een pensioenverzekering op termijn inderdaad verplicht wordt? Een aanzienlijk aantal zzp’ers zal failliet gaan, een ander deel stopt met de eigen zaak en beide groepen zullen voor bijstand bij de sociale dienst aankloppen. Sommigen zullen eerst hun huis moeten verkopen of naar een goedkopere huurwoning moeten omzien, kortom, het wordt een slagveld op de zzp-markt – en ook dat gaat miljarden kosten.
Rad van fortuin
Toch wijs ik het voornemen van Klijnsma niet categorisch af. Wellicht heeft ze al rekening gehouden met de onvermijdelijke boeggolf aan extra bijstandskosten in de wetenschap dat ze daarna in rustiger vaarwater belandt. De zelfstandigen die overblijven, kunnen tegen een stootje. Het invoeren van een pensioenplicht zal zzp’ers eindelijk verlossen van het idee dat je in een paar weken tijd een bedrijfje kunt opzetten, dat je altijd wel succes oogst en dat je nooit verzekeringen nodig hebt. Teveel zzp’ers beschouwen het ondernemersbestaan als een zakelijk Eftelingavontuur waar ze blijmoedig instappen en moe maar voldaan weer uit zullen komen. Ook de brekebenen en de brokkenpiloten die ternauwernood de eindjes aan elkaar weten te knopen, blijven jarenlang hopen dat hun bedrijfje ooit heel veel geld op zal leveren. Klijnsma’s plan betekent dat we worden verlost van al die honderdduizenden zzp’ers die denken dat het eigen bedrijf een rad van fortuin is waarin zij ‘altijd prijs’ hebben.
Robert Jan Blom