In ongekend harde bewoordingen waarschuwen vijftig thuiszorgaanbieders vandaag hun voornaamste opdrachtgevers, de gemeenten. Wanneer zij blijven weigeren de afgesproken arbeidsvoorwaarden na te komen ‘wordt het professionele aanbod van huishoudelijke hulp aan zieke en kwetsbare burgers om zeep geholpen.’ Gevolg: het verlies van tienduizenden arbeidsplaatsen en een reeks failliete thuiszorgbedrijven.
Werkgevers en ouderen smeden front
Het heeft even geduurd maar de thuiszorgbranche is uit de bezemkast gekomen. De aanvraag tot uitstel van betaling waar TSN Thuiszorg, de grootste thuiszorgorganisatie van Nederland, zich afgelopen vrijdag toe genoodzaakt zag, gaf het laatste zetje. Dit weekend is er een front gesmeed tussen ouderenbond ANBO, twee werkgeversorganisaties van zorgondernemers – ActiZ en Branchebelang Thuiszorg Nederland – en vijftig thuiszorgbedrijven, waaronder grote spelers als Verian (3600 medewerkers, 40.000 cliënten) en TSN (12.000 medewerkers, 60.000 cliënten). Resultaat: een brandbrief die gemeenten in niet mis te verstane bewoordingen de wacht aanzegt: ‘Als u door blijft gaan met het drukken op het tarief, is het over een paar jaar gedaan met deze sector. En dus gedaan met deze vorm van maatschappelijke dienstverlening.’
Gemeenten ontduiken cao
De ‘Beste wethouders, raadsleden en ambtenaren’ aan wie de brief is gericht, wordt niets minder dan hypocriet handelen verweten. Gemeenten erkennen het belang van huishoudelijke hulp voor zowel kwetsbare burgers als de lokale arbeidsmarkt maar laten zich ‘aan de inkooptafels’ door louter commerciële motieven leiden, zo luidt de klacht. ‘Sommigen van u nemen het zelfs niet zo nauw met de CAO VVT (de cao voor verpleeg-, verzorgingshuizen en thuiszorg, red.) maar blijven onder de radar van inspecties,’ aldus de briefschrijvers. Tijdens de uitzending van Nieuwsuur gisteravond wraakte een van hen, Jeroen van den Oever, directeur van zorgaanbieder Fundis uit de regio Gouda, nog eens het gebruik van veilingen waartoe tientallen gemeenten waaronder Gouda zijn overgegaan: ‘Elke maandagochtend worden cliënten op de website gezet, zorgaanbieders kunnen daar op bieden en de laagst-biedende krijgt de cliënt.’ Ook vakbond Abvakabo FNV, de Anbo, de SP en de Christen Unie kwamen eerder in verzet tegen deze ‘onmenselijke aanbestedingsprocedure’ die leidt tot ‘het bij afslag veilen van opa’s en oma’s.’
Gemeenten houden geld over
Met de invoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) per 1 januari 2007 is de gehele huishoudelijke zorg uit de AWBZ gehaald en onder verantwoordelijkheid van de gemeenten gekomen. Elke gemeente beschikt sindsdien over een Wmo-loket waar een aanvraag voor hulp kan worden ingediend. De aanvraag wordt pas gehonoreerd nadat ambtenaren in een gesprek met de zorgvrager hebben vastgesteld dat er geen buren, vrienden of familieleden zijn die in het huishouden kunnen bijspringen. Door het accent op participatie te leggen, tracht de overheid de groei van de totale uitgaven aan zorg – die sinds 2000 zijn verdubbeld van € 46,9 miljard naar € 94,2 miljard – in te dammen. Het idee is dat de zwaardere zorg betaalbaar blijft wanneer op lichte vormen van hulp wordt bespaard. Voor huishoudelijke hulp heeft het Rijk veertig procent minder geld beschikbaar dan voorheen. Gemeenten lijken echter door te slaan in hun bezuinigingsdrift. Uit een onderzoek van het SCP bleek dat de 393 gemeenten in 2007 124 miljoen minder uitgaven aan huishoudelijke hulp dan zij via het Rijk ontvingen en in 2008 201 miljoen minder. Gemeenten met bevolkingsgroepen die relatief veel hulp behoeven, de zogenaamde nadeelgemeenten, komen vaker geld tekort, al houdt ook een kwart van hen geld over.
Gemeenten kiezen voor draaideurcontracten met goedkope medewerkers
De manier waarop de lagere overheden de hand op de knip houden, wordt in de brandbrief stevig aan de kaak gesteld. Veel gemeenten laten bestaande thuiszorgorganisaties met vast personeel links liggen en kiezen voor nieuwe bedrijfjes die ‘werken met jaarlijks nieuwe goedkope medewerkers die met draaideurcontracten nooit een vaste baan zullen krijgen.’ De ondertekenaars van de brief roepen gemeenten op zich ‘niet te laten leiden door onrealistische prijzen’ en om de ‘Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning’ nog eens bij de hand te nemen. Onder regie van Doekle Terpstra kwamen alle partijen uit de sector deze zomer overeen bij de inkoop van huishoudelijke zorg fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden centraal te stellen.