De eurogroep maakt zich eind deze maand op voor nieuwe discussies over verdere miljardensteun aan Griekenland. De Franse minister van Economische Zaken nam een opmerkelijk voorschot op deze gesprekken. Volgens hem worden de bekende meningsverschillen tussen de eurolanden niet bepaald door een verschillende kijk op het beheer van de staatsfinanciën maar door ‘een moderne godsdienstoorlog’. Wat bedoelt hij daarmee en heeft hij een punt?
Beeldenstorm
De tijden dat woedende menigten abdijen, kapellen en kerken afschuimden en overal schilderen, altaren en bustes vernielden, liggen al een slordige vijfhonderd jaar achter ons maar vergis u niet: aan de onderhandelingstafel van de eurogroep woedt deze godsdienstoorlog voort alsof er nooit een eind is gekomen aan de beruchte beeldenstorm. Dit althans beweerde Emmanuel Macron, minister van Economische Zaken van Frankrijk, onlangs tijdens een conferentie in Duitsland. Volgens de bewindsman, zelf van huis uit katholiek, worden de visies van zijn collega’s gedicteerd door de religieuze cultuur van het land dat zij vertegenwoordigen. De noordelijke staten waar het protestantisme domineert betonen zich strak in de leer. Wanneer een lidstaat de anderen in de steek laat door er een rommeltje van te maken, dreigen zij met ‘vergelding en boete,’ stelt hij. ‘Aan de andere kant staan de katholieke landen, zoals Frankrijk. Ook zij erkennen dat sommige lidstaten hebben gefaald. Maar ze gaan naar de kerken en bidden. Dan wordt de schuld vergeven en begint een nieuwe dag.’
Katholieke landen bieden schuldeisers minder bescherming
De uitlatingen van Macron zijn gefundeerd op studies van de Amerikaanse economen Rohan Williamson, hoogleraar aan de Georgetown University in Washington, en René Stulz, onderzoeker aan de Ohio State University in Columbus. ‘De godsdienstige cultuur van een land voorspelt de manier waarop zij met schulden om zal gaan beter dan het juridische systeem of het inkomen per hoofd van de bevolking van dat land,’ schreef Stulz. In het rapport Culture, Openness and Finance dat hij in 2002 samen met Williamson publiceerde, toonde hij met allerlei voorbeelden aan dat traditioneel katholieke landen, zoals Oostenrijk en Argentinië, schuldeisers minder bescherming bieden dan landen van protestantse origine. De reden hierachter schuilt ergens in de Middeleeuwen. In katholieke landen legden de kerken strikte beperkingen op aan gelduitleners, een bezigheid die voor christenen niet gepast werd geacht. De paus vaardigde zelfs een verbod uit op het heffen van rente. In op het calvinisme georiënteerde landen zagen de kerken echter geen bezwaren. Kerkhervormer Calvijn doorbrak het taboe op rente en noemde het streven naar winst niets minder dan ‘een opdracht van God.’ Volgens Macron vormt het langs dit schisma voortwoekerend meningsverschil over het financiële beleid ‘het grootste obstakel voor echte Europese eenheid.’