Het woord staat nog niet in de Van Dale maar onder curatoren, politici en juristen is het in 2014 pasmunt geworden: het flitsfaillissement. 2014 was ook het jaar van het failliet van Polare, de teloorgang van twee fiere autodealers, Jan Pouw en Koops Furness, de ontmaskering van adviesbureau BoerCroon én van de bokserzoon uit Cleveland die met minister Kamp een robbertje uitvocht – en won. Een selectie uit de hoogte- en dieptepunten van het jaar.
Januari: Klesch mept Aldel K.O.
In de maand januari werd het faillissementsnieuws beheerst door de zoon van een profbokser, een zestiger met een gedrongen postuur die zich als weesjongen staande moest zien te houden in de binnenstad van Cleveland. Oftewel Gary Klesch, zoon van de niet onverdienstelijke middengewicht Johnny Klesch die in zijn profcarrière zestien gevechten won, er zeventien verloor en twee als onbeslist zag eindigen. Zo gelijkmatig als zijn vader presteerde, zo rücksichtslos opereert de zoon. Eind december 2013, even voor de gong van 2014, deelde hij de aluminiumsmelter Aldel de genadeklap uit door het faillissement aan te vragen. ‘Den Haag helpt ons om zeep,’ verklaarde hij. Het bedrijf, dat hij in 2009 van Corus overnam, kon niet meer concurrerend werken omdat minister Kamp c.s. weigerden een korting te geven op de energieprijs. En omdat weinig industriële activiteiten zoveel energie opslurpen als aluminium boetseren, zag Klesch er geen been meer in. Bijna een heel jaar lang zat Noordoost-Groningen, toch al een regio met hoge werkloosheid, in zak en as. Tot in november bleek dat de bokserzoon toch de sterkste was in de afmattende pot die hij met de overheid uit knokte. Eindelijk gingen ambtenaren akkoord met zijn al lang gekoesterde wens: vanuit Duitsland wordt een kabel aangelegd die goedkope stroom levert. Omdat de aluminiumprijs in de lift zit, is exploitatie weer haalbaar. Weinig werknemers zullen zo uitkijken naar een nieuw jaar als de honderden trotse personeelsleden van Aldel. Begin 2015 gaat hun bedrijf weer open.
Februari: blufpoker met Polare
Later wisten we beter, met dank aan doorzettende ondernemers en dappere crowdfunders die de failliete vestigingen van Polare uit hun graf lieten verrijzen. Maar in februari dachten we met z’n allen heel even dat de boekhandel as such zijn langste tijd had gehad. Als zelfs iconische winkels als Broese in Utrecht en Dominicanen in Maastricht het niet redden… Gelukkig hadden we het mis. De directie weet het failliet van Polare, een samenvoeging van ramsjketen De Slegte en zestien Selexyz-winkels, aan de ontlezing, een rafelig alibi dat het eigen falen niet kon verhullen. De leidsmannen van het Gooise investeringsfirmaatje ProCures dat Polare aanstuurde – Paul Dumas, Carel Bikkers alias Karel Knallepijp en Maurits Regenboog, onthoud u gerust deze namen – lieten de boekhandels bankroet gaan in een Angelsaskische waas van hoge bonussen, het doorverkopen van huurcontracten en andere penetrant riekende voorbeelden van aasgierderij. Polare is dood. Lang leve Dekker van de Vegt (Nijmegen), Scheltema (Amsterdam), Donner (Rotterdam) en de andere boekhandels die via inventief ondernemerschap het ongelijk van het ProCures bewezen.
Maart: Hi Ha Hema
Internationaal georiënteerde zakenlieden zullen zich maart 2014 herinneren als de maand waarin er voor het eerst in de historie van rood China een bedrijf failliet ging. De met dubbele groeicijfers verwende vliegwieleconomie kreeg een Bear Sterns-moment te verwerken toen Peking weigerde het vele miljoenen grote begrotingsgat van zonnepanelenfabrikant Chaori Solar uit Shanghai te dichten. Een noodzakelijke shake-out, zullen de planeconomen met kapitalistische logica hebben geredeneerd. Ook aan het nationale faillissementsfront werd er een primeur genoteerd. Voor het eerst legde een filiaal van de HEMA het loodje. Behalve aan een stadshart dat maar niet van de grond wilde komen, was de sluiting van een Geleense vestiging ook te wijten aan een al langer sluimerende conflict tussen de directie van de HEMA en haar franchisenemers. De zelfstandigen – veertig procent van de HEMA’s wordt gerund door zelfstandig ondernemers – kwamen in opstand tegen de dictaten van het hoofdkantoor: hogere inkoopprijzen, meebetalen aan de gezamenlijke marketinginspanningen maar meedelen uit de opbrengsten van de online winkel, ho maar. Korte tijd later volgden de faillissementen van nog eens drie zelfstandige HEMA’s, in Hoevelaken, Nijkerk en Kerkrade. En even voor Sinterklaas bracht HEMA het bericht naar buiten dat tijdige levering van online geplaatste bestellingen niet kon worden gegarandeerd - een doodzonde die concurrenten tot veel gegniffel verleidde. Met assortimentsuitbreidingen als smartphones, tablets en ziektekostenverzekeringen probeert HEMA de dalende omzetcijfers te keren maar het bedrijf moet oppassen of het groeit in 2015 uit tot het exemplarische voorbeeld van een volgend slachtoffer van de internetwinkels.
April: Een standbeeld voor Hans Ubbink
De meeste ondernemers vragen pas een faillissement aan als de deurwaarders elkaar voor de bedrijfspoort staan te verdringen. Zo niet Hans Ubbink. De van origine Doesburgse modeontwerper die in 2000 doorbrak met even stijlvolle als tegendraadse creaties, schreef à la Garcia Màrquez zijn eigen kroniek van een aangekondigd faillissement. Acht maanden voor de feitelijke datum meldde hij dat zijn bedrijf Koan Corporation in januari 2015 stopt. ‘Verantwoord ondernemen’ was altijd al zijn motto, verklaarde Hans die zijn klanten steeds vaker goedkopere alternatieven zag kiezen. Onze columnist Robert Jan Blom noemde Ubbinks boodschap ‘een triest maar beslist moedig besluit waarmee Hans een voorbeeld geeft aan de vele andere ondernemers die op een faillissement afstevenen.’
Mei: aantal faillissementen daalt
Het voorjaar bracht gelukkig ook goed nieuws. Eindelijk klonk het voorzichtige economische herstel ook door in dalende faillissementscijfers, een trend die zich gedurende heel 2014 zou blijven manifesteren. De afname met tien procent, die de Amsterdamse kredietverzekeraar Atradius in rapport uit mei voorspelde, werd ruimschoots overtroffen: in december bleek uit (nog voorlopige) cijfers van Faillissementsdossier.nl dat het aantal faillissementen van bedrijven en instellingen met maar liefst een kwart daalde ten opzichte van 2013. Weliswaar ligt het aantal faillissementen (bijna 9900) nog altijd royaal boven het niveau van voor de crisis (4000), de daling is onmiskenbaar ingezet. Met name de bouwsector en ict-bedrijven profiteren van de aantrekkende economie.
Juni: flitsfaillissement breekt door
2014 was ook het jaar waarin een aantal bedrijven een nieuw deurbordje lieten maken: ‘We zijn even failliet. Excuses voor het ongemak.’ In gedachten althans, in werkelijkheid had geen der ondernemers de euvele moed een dergelijke tekst op zijn voordeur te spijkeren. Ze putten zich liever uit in omslachtige bewoordingen die moesten verhullen dat er vestzak-broekzakpolitiek was bedreven. Het brutaalste staaltje staat zonder twijfel op naam van garnalenpellerij Heiploeg uit Groningen. Gerard Breuker en Pieter Lettinga, verbonden aan het Groningse Dorhout Advocaten, verruilden er hun stropdassen voor schipperstruien zodat het personeel niet in de gaten kreeg dat zij met de directie een uitverkoop van de firma aan het bekokstoven waren. Het snelste staaltje kwam in juni op naam van Andreas Elzinga, turnaround-manager bij webwinkel Neckermann.com. Een paar weken nadat hij zijn voor ontslag vrezende personeel had gerustgesteld maakte Elzinga een reuzenzwaai waarmee hij de trapezeartiesten van Carré’s kerstcircus tot beginnelingen degradeerde. Excusé, we zijn failliet, klonk het plots, 185 van de 200 medewerkers kunnen naar huis. Binnen een vijf kwartier nadat de rechtbank in Breda – op 24 juni - het faillissement had uitgesproken, werden consumenten op de website gerustgesteld met de boodschap dat er voor hen niets veranderde. Sterker nog: ‘Het assortiment zal in de komende weken versneld worden opgebouwd en uitgebreid,’ zo viel er te lezen. ’s Ochtends failliet, ’s avonds weer open. Het was de trend van 2014.
Juli: Jean Pierre Bienfait wint Loser of the Year Award
Nee, we reiken geen awards uit. De business van bankroet gaan leent zich niet voor bokalen en trofeeën. Toch jeuken onze handen om van ons principe af te wijken. We zouden een deerniswekkend prijsje willen weggeven, aan de verliezer van het jaar, ja, een Loser of the Year Award. Twee brokkenpiloten strijden om onze voorkeur. Beiden waren betrokken bij het meest spraakmakende faillissement van 2014: het debacle van het Amersfoortse kinderopvangbedrijf Estro dat op 5 juli failliet ging. Curator Wouter Jongepier heeft sterke papieren. Hij kookte het flitsfaillissement juridisch voor: Estro ging in afgeslankte vorm onder de naam Smallsteps vrolijk verder. Maar Jongepier wordt voorbijgestreefd door de man in wiens opdracht hij handelde: Jean-Pierre Bienfait, voormalig directievoorzitter van Estro, krijgt van ons de Loser of the Year-award. Niet omdat hij, om een coöperatieve rechter te vinden, de officiële vestigingsplaats van zijn bedrijf op het laatste moment liet wijzigen of omdat een kandidaat-koper die een veel hogere prijs wilde bieden werd genegeerd. Wel omdat hij zijn heimelijke sloopwerk – bij het faillissement verloor een derde van de 2600 medewerkers haar baan – beloonde met een ondoordachte graai in de kas. Bovenop zijn reguliere salaris liet Bienfait zich een bonusje van 60.000 euro toeschuiven. Morele verontwaardiging maakte zijn positie onmogelijk. In september trok hij zich terug.
Augustus: de heilige koe verliest zijn glans
De wetten van de peak-car theorie eisten dit jaar hun tol. Volgens deze gedachte is de automarkt in het westen verzadigd. Jongeren haken af als koper. De Kever van je moeder, de afgeschreven Kadett van je vader: voorbij zijn de tijden waarin jongeren hun optimale vrijheidsgevoel ervaren in een ritje met hun eerste eigen auto. Met je handen aan het stuur kan je je smart phone niet bedienen, moppert de nieuwe, autoschuwe Millennial-generatie. Twee grote dealernetwerken zagen dit jaar hun imperium verkruimelen. In maart ging de trotse Pouw Automotive Group ten onder, in augustus volgde ‘dé automotive totaalaanbieder van Nederland en daarbuiten’, Koops Furness. Met zeventig vestigingen en een totale omzet van 460 miljoen euro leek de door fusie en overnames snel gegroeide onderneming juist sterk genoeg om de crisis in de autobranche te kunnen overleven. Onder meer de automerken Alfa Romeo, Kia, Mitsubishi, Mazda, Volvo en Nissan werden door Koops Furness vertegenwoordigd. Maar de peak car-wetten kennen geen respect. De heilige koe heeft zijn glans verloren.
September: café om de hoek met uitsterven bedreigd
Het was maar een klein bericht op een achterpagina. Klein doch veelzeggend. De kroeg om de hoek, daar waar de bierviltjes nog liggen zoals het hoort, op Perzische tapijtjes, sterft een langzame dood. Telde ons land in 2001 nog elfduizend kroegen, inmiddels is dit aantal gedaald tot 7200. Alleen al in de laatste vijf jaar sloten 1200 cafés hun deuren. Oorzaak: een structureel dalende vraag. Kortom, steun uw lokale kroegbaas voordat ook hij de zaak omtovert tot een wijnbar of coffee lounge.
Oktober: BoerCroon blijkt Dagobert Duck
Oktober was een roerige maand, vooral omdat de beurs traditiegetrouw in een vrije val raakte. Gelukkig verschenen er op een zaterdagochtend in het Financieele Dagblad twee heren die ons geruststelden. Jos Zandhuis en Eelco Koehoorn, bestuurders van het prestigieuze adviesbureau BoerCroon, meldden weliswaar dat hun Amstelveense toko failliet maar jongens, het kón nou eenmaal niet anders. Omdat ondernemers en overheden steeds vaker zich als zzp’er aanbiedende adviseurs inschakelden, moesten de holding, de consultancytak en de ondersteunende afdeling worden opgedoekt. Zelfs van hun eigen adviezen was de houdbaarheidsdatum verstreken. Dat het allemaal net iets anders lag, bleek uit de pijnlijke precieze reconstructie waar het FD later mee kwam. BoerCroon was bezweken onder een financieringsmodel dat de zittende partners miljoenen opleverde. ‘Op zeker moment ontwaakt Dagobert Duck en verworden hoogopgeleide, beproefde en deskundige professionals tot schraperige, perfide verkopers,’ luidde een van de vele snerende reacties op de ontmaskering van BoerCroon.
November: Engeland geeft bankiers weer moed
Sinds Rijkman Groenink vertelde met ‘een zekere mate van woestheid’ een bonus van 26 miljoen te hebben geaccepteerd, lopen bankiers die op kerstborrels bekennen wat zij doen voor de kost ‘een zekere mate van risico’ een glas wijn in hun gezicht te krijgen. Gelukkig daagt er hoop. Sinds november kunnen bankiers met recht stellen dat de belangrijkste pijler onder hun vak nog recht overeind staat: vertrouwen. Hoe? Door te wijzen op een bijzondere daad van de Bank of England. Omdat de rente zich op recordlaagte beweegt, besloot de centrale bank aldaar honderden jaren oude leningen af te lossen. Zogeheten war loans uit de tijd van de Eerste Wereldoorlog, de Krimoorlog en de strijd tegen Napoleon. Aflossen bleek goedkoper dan er rente over te blijven betalen, besefte Londen. Ergo, zelfs al hebt u een papiertje van eeuwen oud, een betrouwbare bank lost af. Deze relatief eenvoudige mededeling deed meer voor het vertrouwen in banken dan de duurste reclamecampagne.
December: Maffiamaat vloert rugbybond
Lastig om te kiezen wie de regie voerde over het faillissementsnieuws van de laatste maand van het jaar. De Nederlandse Rugbybond die letterlijk aan de bedelstaf raakte door een stel overmoedige bondsbobo’s of Bram Moszkowic die de rechter hoorde uitspreken dat zijn tv mocht worden geveild zodat er een schuld mee kon worden vereffend. De bobo’s werden door hun leden onder curatele gesteld, de advocaat won met glans. Niet in de laatste plaats door de perfecte timing van het verschijnen van zijn legal thriller, Maffiamaat, het relaas van de gevallen advocaat Benjamin Mendel die een offer he can’t refuse krijgt voorgelegd. Ook dit verhaal wordt vervolgd in 2015.
Wij wensen u een stralend 2015.