Fruittelers die voor vijf miljoen euro appels, bananen en perziken aan schoolkinderen hebben geserveerd, worden in hun bestaan bedreigd omdat het ministerie van Economische Zaken weigert de rekening te betalen. Waarom? Omdat ze een procedurefoutje zouden hebben gemaakt.
De EU op zijn smalst
De Haagse voorzieningenrechter buigt zich deze week over een kwestie waarin de EU zich weer eens op zijn smalst laat zien – of heeft Den Haag een steek laten vallen? Inzet is de financieringsmethodiek achter het nobele schoolfruitprogramma van de Europese Commissie. In een poging het almaar toenemende overgewicht bij kinderen te bestrijden, besloot Brussel in het najaar van 2009 paprika’s, komkommers en radijsjes in te zetten. Basis- en middelbare scholen konden zich aanmelden om gedurende vijf maanden lang drie wekelijkse porties groente en fruit per leerling geleverd te krijgen, kosteloos. Voorwaarde was dat de scholen de rest van het jaar zelf voor de vitaminerijke snacks zorg zouden dragen én dat de kinderen van de nodige voorlichting werden voorzien over het belang van gezonde voeding.
Negentig miljoen euro
De EU trok maar liefst negentig miljoen euro voor dit plan. Niet alleen om obesitas kopje kleiner te maken – naar schatting 22 miljoen kinderen in de EU lijden aan deze kwaal - maar ook om de belangen van de machtige landbouwsector te beschermen. De consumptie van groente en fruit neemt al jaren af waardoor prijzen van landbouwproducten onder druk komen te staan. Het programma beoogde ‘stabilisation of the EU fruit & vegetables market’, zoals een van de twee hoofddoelen wordt omschreven in een evaluatierapport. Het schoolfruitinitiatief was een succes. Van Berlijn tot Boedapest en van Athene tot Amsterdam: op tienduizenden scholen kregen miljoenen kinderen een fruithapje voorgezet. Boeren constateerden tevreden dat de vraag naar groente en fruit met enkele honderden van procenten steeg.
Lettertje in de voorwaarden
Ouders, onderwijzers, kinderen, landbouwministers: iedereen leek gelukkig met het plan en toch is er nu in Nederland heibel ontstaan. De fruitleveranciers zouden een lettertje in de subsidievoorwaarden over het hoofd hebben gezien. Wat is er aan de hand? Het afgelopen schooljaar hebben vier leveranciers aan meer dan duizend basisscholen groente en fruit geleverd. Vorige week stelde het ministerie van Economische Zaken, dat eindverantwoordelijk is voor de uitvoering van het programma, dat de subsidiepot waaruit de telers betaald moeten krijgen voor hen gesloten blijft. Sterker nog, de bijdragen die zij over hun leveringen van vorig jaar hebben ontvangen moeten zij terugbetalen. Schadepost: minstens vijf miljoen euro.
Administratieve fout?
Het ministerie spreekt ferm van een administratieve fout. Volgens de regels van Brussel mogen de fruitbedrijven pas een subsidie aanvragen zodra alle facturen zijn voldaan en dat blijkt lang niet altijd het geval te zijn: terugvorderen dus. EZ stelt zelfs geen andere keus te hebben omdat Nederland bij het niet exact navolgen van de subsidieregels tegen een fikse boete uit Brussel kan aanlopen. Toch lijkt het onwaarschijnlijk dat de rechter met deze redenering in zal stemmen. Wanneer de edelachtbare de moeite neemt zich te verplaatsen in de positie van een fruitteler zal het hem nauwelijks verbazen dat de boeren over het gewraakte zinnetje heen hebben gekeken: het is niet te vinden. Op de site van het Steunpunt Schoolgruiten waar leveranciers zich kunnen aanmelden, staan allerlei regels omtrent het programma keurig vermeld. Het minimale gewicht per portie is bepaald op zeventig gram, de producten moeten voldoen aan kwaliteitsklasse 1 en de vergoeding per portie bedraagt maximaal € 0,42. Maar de regel waar EZ nu halsstarrig aan vasthoudt, is buitengewoon behendig verstopt of niet te traceren. De enige informatie die onder paragraaf ‘2.6 Het aanvragen van subsidie’ wordt versterkt omvat gegevens over de MO-productschappen die de uitbetaling verzorgen, indieningstermijnen en ontvangstbevestigingen van deelnemende scholen. Wedden dat de rechter straks oordeelt dat EZ-ambtenaren de fruittelers knollen voor citroenen probeert te verkopen?