De eerste punten zijn binnen maar al te hard kunnen de Brazilianen nog niet juichen. Wordt het WK een volksfeest die het land voorspoed brengt of een nachtmerrie die het land verder in het financiële moeras duwt?
Schouderklopje
Met dank aan een Japanse scheidsrechter die een schouderklopje bestrafte met een penalty, kan Brazilië de sores even vergeten. Met de winst op Kroatië is een ferme stap richting knock-out fase gezet. De vraag is echter wat er gebeurt zodra toernooi is afgelopen en het gejuich is verstomd. Wacht het grootste Zuid-Amerikaanse land een economische kater waar het zich pas na jaren van kan herstellen of zet het WK Brazilië definitief op de kaart als de trotse zesde economie van de wereld?
Heilige status
In oktober 2007 trokken miljoenen Brazilianen de straten op om te vieren dat hun land in Zürich het bid had gewonnen om in 2014 het WK te organiseren. Voor het eerst sinds 1950, toen Brazilië gastheer was van de vierde WK-editie, zou het grootste voetbalevenement ter wereld terugkeren naar het land waar futebol een haast heilige status heeft. Groengele vlaggen wapperden vanaf de balkons, het sambaritme golfde door de stegen. Maar, nu het WK echt is begonnen, klinken er hele andere geluiden op uit het land. Ploffende traangasgranaten, gejoel van stakers, het klappen van de wapenstok…
Bedot door beloftes
Miljoenen Brazilianen – 26 procent van de 190 miljoen inwoners leeft ónder de armoedegrens - voelen zich bedot door de beloftes waarmee zij zijn gepaaid. Het WK en de Olympische Spelen, die over twee jaar in Rio van start moeten gaan, zijn voor hen uitgegroeid tot symbolen van alles wat er niet deugt in het land, van corruptie tot de povere gezondheidszorg, van oneindige favela’s tot het ontbreken van onderwijsvoorzieningen. De kosten voor het WK zijn in een paar jaar tijd verdrievoudigd: reserveerde het bidbook nog een bedrag van een miljard dollar voor de bouw van nieuwe stadions, volgens de laatste prognoses stijgen de constructiekosten tot boven de drie miljard. Transport- en infrastructurele projecten waar iedereen van zouden profiteren zijn uitgesteld of niet klaar. En, een klein maar veelzeggend detail, de grasmat van Manaus, waar Engeland en Italië aanstaande zaterdag moesten aantreden, werd in allerijl met groene verf ‘in conditie’ gebracht omdat het de onderhoudsploeg aan mest en zaadjes ontbrak.
Stadion ‘De Grote Schuld’
Anders dan bij de Olympische Spelen, waar Montréal al halverwege de jaren zeventig haast failliet ging aan de Zomerspelen (het Olympisch Stadion draagt er nog altijd de bijnaam ‘The Big Owe’ ofwel ‘De Grote Schuld’), zijn uit de hand gierende kosten voor het gastland van het WK een relatief nieuw verschijnsel. Argentinië (1978), Spanje (1982) en zelfs Mexico (1986) redden het zonder exorbitante investeringen en ook de VS (1994) gebruikte bestaande infrastructuur om het eindtoernooi af te werken. Het ging – in financieel opzicht - pas mis met het WK van Japan en Zuid-Korea (2002). Acht van de tien stadions die Japan renoveerde of bouwde, leveren een jaarlijkse kostenpost op van tussen de twee en de zes miljoen dollar. Duitsland (2006) daarentegen kon terugvallen op zijn bestaande voetbalinfrastructuur en rapporteerde per saldo een winst over het WK. Zuid-Afrika (2010), dat 3,5 miljard dollar investeerde, is nog altijd bezig zijn financiële wonden te likken. Terwijl de FIFA een winst boekte van drie miljard dollar, worstelen gemeenten met de onderhoudskosten van de voetbaltempels die voor het WK uit de grond werden gestampt.
Belastingvrijstelling
Het heeft er alle schijn van dat ook Brazilië de soms bizarre eisen van de FIFA te gretig heeft geslikt. Van de WK-rijstroken die de FIFA-gasten vrije doorgang verlenen op de wegen en de bedongen belastingvrijstelling over alle tijdens het toernooi gegenereerde inkomsten, tot het opschorten van de Arbo-regels en het aan banden leggen van illegale drankverkoop ter wille van hoofdsponsors Budweiser en Coca Cola: het is de FIFA die dicteert. In het beste geval neemt het team van de goddelijke kanaries het volk mee in een feestroes die de gevolgen van de FIFA-dictaten verzacht. In een worst-case scenario, dat zich ontrolt wanneer de nog allerminst overtuigende seleção er vroegtijdig uitvliegt, ontaarden de stakingen in rellen die in kracht toenemen omdat de prijzen straks omhoog vliegen om de onvermijdelijke tekorten te dekken. De uitschakeling van het team zou de ontwikkeling van het land jaren terug kunnen werpen. Maar voorlopig regeren de wetten van brood en spelen.