Nooit eerder werd een vliegtuigmaatschappij binnen zo korte tijd getroffen door twee ontzagwekkende vliegrampen. Is het faillissement voor het toch al verlieslijdende Malaysia Airlines nu onafwendbaar?
Financiële gevolgen van de ramp
Terwijl de schok over het neerschieten van vlucht MH17 nog wereldwijd naijlt, nemen beleggers vast een voorschot op de zakelijke gevolgen van de ramp. Op Wall Street daalde het aandeel Malaysia Airlines vrijdag met zestien procent. Marktanalisten vrezen dat het lichte koersherstel van de laatste maanden in de knop wordt gebroken: wie wil er nog investeren in een maatschappij die als een magneet rampen aan lijkt te trekken?
Malaysia Airlines verliest 1,6 miljoen dollar per dag
Nadat in maart van dit jaar vlucht MH370 boven de Indische Oceaan verdween, kreeg het aandeel ook al klappen te verduren. Over de laatste twaalf maanden daalde het fonds met veertig procent. Maar het zijn niet alleen rampen die de aandelen in een glijvlucht hebben gebracht. Het staatsbedrijf Malaysia Airlines – de Maleisische regering bezit 69 procent van de aandelen – draait al jaren met fors verlies. In het eerste kwartaal van 2014 verloor de maatschappij 140 miljoen dollar, over heel 2013 werd een verlies van honderden miljoenen gerapporteerd. Een drastische poging om het bedrijf te herstructureren – in 2006 werden 6500 mensen ontslagen – heeft weinig effect gesorteerd. Naar verluidt verliest het bedrijf nu 1,6 miljoen dollar per dag.
Immuun voor verliezen
Anders dan reguliere ondernemingen, kunnen nationale luchtvaartmaatschappijen lang immuun blijven voor zich opeenstapelende verliezen. Alitalia, het Ierse Aer Lingus en Czech Airlines kwakkelen al jaren zonder dat er een toestel aan de grond blijft staan. Net als Malaysia Airlines worden deze ‘flag carriers’ mede gedragen door trots en prestige: belastingbetalers passen steeds ongevraagd bij om het gevoel van nationale trots te handhaven. Hoewel het niet waarschijnlijk is dat de Maleisische regering in deze omstandigheden zal weigeren de financiële nood te lenigen, ziet de situatie voor Malaysia Airlines er toch beroerd uit.
Combinatie van financiële misère en rampen kan fataal worden
Luchtvaartdeskundigen wijzen erop dat de combinatie van financiële misère en rampen op den duur fataal kan uitpakken. Zo ging het Amerikaanse Pan Am, een toonaangevende luchtvaartmaatschappij met een geschiedenis die terugging tot 1927, binnen een paar jaar failliet nadat in 1988 vlucht PA 103 boven het Schotse Lockerbie door een bomexplosie neerstortte. ‘Pan Am hield zichzelf in leven door kroonjuwelen te verkopen. Toen de bom afging, beseften veel mensen dat niet alleen de passagiers en het toestel maar ook de maatschappij als geheel dodelijk was geraakt,’ verklaart luchtvaarthistoricus George Hamlin tegen Forbes. Ook Capital Airlines, dat tussen april 1958 en januari 1960 maar liefst vijf vliegtuigen zag verongelukken, overleefde de gevolgen niet: in 1961 ging de onderneming, die al jaren rode cijfers schreef, op in United. En in de jaren tachtig en negentig viel voor twee kleinere maatschappijen, Air Florida en ValuJet, het doek nadat hun toestellen bij rampen betrokken raakten.
USAir overleefde vijf crashes
Een uitzondering op deze ‘regel’ wordt gevormd door USAir. Tussen 1989 en 1994 kreeg deze luchtvaartmaatschappij vijf crashes te verduren waarbij in totaal 199 mensen omkwamen. Een paar ongevallen liggen nog redelijk vers in het geheugen, zoals de Fokker F-28 die op 22 maart 1992 bij het opstijgen in New York neerstortte als gevolg van ijsaanzetting. En de 737 die op 8 september 1994 bij Pittsburgh door een technisch mankement uit de lucht viel: 133 doden. Uit onderzoek bleek echter dat de maatschappij zichzelf geen verwijten hoefde te maken. Met een nieuwe naam, US Airways, en onder regie van een nieuwe directeur, begon het bedrijf met succes te werken aan financieel herstel tot het in 2013 fuseerde met American Airlines.
Kan Malaysia Airlines ontsnappen aan bankroet?
Experts menen dat het nog te vroeg is om te zeggen of ook Malaysia Airlines via deze vluchtroute aan een bankroet kan ontsnappen. Rond beide rampen zijn nog teveel vragen onbeantwoord wil de onderneming zich vrij kunnen pleiten van schuld: een basisvoorwaarde voor het herstel van geloofwaardigheid.