Ziekenhuizen bedrijfsmatig runnen door goede en vooral efficiënte zorg te verlenen, dat is de ambitie van de MC Groep. Toch nog onverwacht moet het concern aankondigen dat haar vier ziekenhuizen op de rand van een faillissement staan.
Solvabiliteit ‘zeer stevig’
In juli van dit jaar ontkende bestuursvoorzitter Willem de Boer nog in alle toonaarden dat de ziekenhuizen van de MC Groep in financiële problemen verkeerden. Het FD had de hand weten te leggen op de (tien maanden te laat gepubliceerde) jaarrekeningen waarin accountant EY én het bestuur zelf stelden dat het voortbestaan van de zorginstellingen in gevaar was. De drie ziekenhuizen van de MC Groep, in Lelystad, Dronten en Emmeloord, leden in 2016 een verlies van 3,7 miljoen euro. Het MC Slotervaart, dat tot hetzelfde zorgconcern behoort, sloot dat jaar nog met winst af maar zag voor 2017 een miljoenenverlies opdoemen, aldus het FD. Willem de Boer hield echter stug vol dat er niets aan de hand was. Hij kwalificeerde de berichtgeving als ‘zeer tendentieus’, had geen enkele twijfel over de toekomst van de ziekenhuizen en noemde de solvabiliteit ‘zeer stevig’.
Faillissement onafwendbaar
Korte tijd later stapt De Boer op. Nog geen drie maanden later moet zijn opvolger Mariska Tichem melden dat uitstel van betaling is aangevraagd, dat een bewindvoerder onderzoekt wat er te redden valt en dat een faillissement mogelijk onafwendbaar is. In de reacties die het nieuws losmaakt, krijgt Zilveren Kruis de zwarte Piet toegespeeld. De zorgverzekeraar heeft als een van de eerste grote partijen besloten de overeenkomsten met het Slotervaart en het ziekenhuis in Lelystad op te zeggen, een beslissing die een fatale kettingreactie losmaakt. De verantwoordelijkheid voor het bijna-bankroet ligt echter niet bij Zilveren Kruis, betoogt de verzekeraar al gauw op haar eigen website. ‘We begrijpen dat onze keuze een grote impact heeft op de instelling, de werknemers en onze verzekerden,’ klinkt het haast verontschuldigend. ‘In juli heeft Zilveren Kruis besloten om een grote vordering tijdelijk niet op te eisen zodat we met elkaar toekomstscenario’s konden bespreken. Begin oktober hebben de ziekenhuizen Zilveren Kruis gevraagd om extra geld te lenen. De financiële situatie bleek slechter dan verwacht. Zilveren Kruis heeft daarom besloten geen extra geld te lenen.’
Brandbrief van artsen
Ook vanuit eigen kring wordt al langere tijd gewaarschuwd dat het ‘zo’ niet verder kan. Op 8 mei van dit jaar schrijft de Vereniging Medische Staf van het MC Slotervaart een uitzonderlijke brandbrief aan de Raad van Bestuur. De artsen spreken onverbloemd van ‘de crisissituatie’. Bij commissies die zijn opgezet op de organisatie te verbeteren ontbreekt het aan ‘efficiëntie, doortastendheid en resultaat’, stellen zij. En: ‘De huidige aanpak van de RvB zal leiden tot een faillissement van ons ziekenhuis.’ Hoe anders is de sfeer op 30 december 1971 wanneer het ‘hypermoderne’ Slotervaarziekenhuis zijn deuren opent en patiënten hun ogen uitkijken op de royale verloskamers en de grote afdelingen geriatrie, interne geneeskunde en reumatologie. Omdat alle personeelsleden, inclusief de artsen, als ambtenaar in dienst van de gemeente Amsterdam werken, ontstaat er een eigen cultuur die gekenmerkt wordt door loyaliteit in plaats van hiërarchie. Maar met de waardering van medewerkers en patiënten kunnen lang niet alle rekeningen niet worden betaald. De boekhouding wordt geteisterd door aanloopverliezen én door een enorme nonchalance: in 1990 zijn de jaarrekeningen over 1981 en 1982 nog altijd niet af.
Spookfacturen
Gemeente en ministerie willen geen verantwoordelijkheid meer dragen: in 1997 wordt het Slotervaartziekenhuis verzelfstandigd tot een stichting. In 2006 breekt een woelige periode aan wanneer de Beverwijkse vastgoedmiljonair Jan Schram het ziekenhuis koopt. Aysel Erbudak, de flamboyante, door Schram aangestelde directeur, slaagt erin met zo ongeveer iedereen ruzie te krijgen, inclusief verzekeraars en artsen, terwijl ze er ook nog van wordt verdacht haar functie te misbruiken voor eigen gewin. Door het ziekenhuis spookfacturen te laten betalen zou ze samen met een partnerbedrijf een privéproject in Turkije financieren. Bovendien zou ze al te kwistig omspringen met geld uit een kas waar alleen haar vingers toegang toe hebben. Justitie vervolgt haar op verdenking van verduistering van 1,2 miljoen euro en valsheid in geschrifte. Zelf ontkent ze alle beschuldigingen.
Gezondheidszorg efficiënter
Na het vertrek van Erbudak in 2013 wordt het ziekenhuis overgenomen door een clubje zorgondernemers dat Loek Winter om zich heen heeft verzameld. Prof dr Winter, van oorsprong radioloog, is er heilig van overtuigd dat de gezondheidszorg efficiënter georganiseerd kan worden. En hij laat het niet bij woorden, al sinds de jaren negentig participeert hij in diverse initiatieven. In 2011 wordt hij op de Nyenrode Business University aangesteld om als hoogleraar Healthcare Entrepreneurship zijn visie te geven. Met de voormalige bankiers Dirk Brouwer en Willem de Boer als investeerders begint hij de MC Groep met als doel een keten van ziekenhuizen en ggz-instellingen op te zetten.
Onderling geschil
Na een paar overnames lopen de ambities stuk op een onderling geschil dat de MC Groep tijdelijk verlamt. Desondanks blijven de ondernemers volharden in hun poging ziekenhuizen bedrijfsmatig te runnen. Dat de zorgverzekeraars er uiteindelijk de stekker uit trekken door de contracten op te zeggen, is een bittere pil. ‘We hebben nimmer aan de zorgverzekeraars gevraagd of ze voor bank wilden spelen, want dat zijn ze ook niet,’ zegt Winter tegenover de NOS. ‘We hebben alleen gevraagd of zij de rekeningen die ze kregen per direct wilden betalen, gegeven de moeilijke situatie.’ De zorgondernemer verklaarde dat hij en zijn collega’s veel geld en tijd in het project hebben gestopt, dat hun leningen nooit zijn terugbetaald en dat aan hen nooit dividend is uitgekeerd.