Meer vrouwen aan de top, naar aanleiding van een onderzoek onder vooraanstaande leiders gonsde dit streven deze week weer in de rondte. Helaas is de wens al net zo versleten als de vader van de gedachte. Hoe komt dat toch? Waarom wil het niet lukken en, hoe kan het wel? Onze columnist Robert Jan Blom heeft er zo zijn eigen ideeën over.
Borstklopperig evenement
Deze week werd het Nationaal Leiderschapsonderzoek gepresenteerd tijdens een wat borstklopperig evenement dat de naam Big Improvement Day draagt, zonder twijfel een bedenksel van pr-bureau Winkelman Van Hessen dat samen met opleidingsinstituut De Baak en
NRC Q voor de organisatie tekende. Voor de peiling werden 432 mensen bevraagd, zowel leiders van (grote) bedrijven als hun medewerkers. Een van de uitkomsten was dat de geënquêteerden van mening zijn dat er meer vrouwen naar de top moeten doorstoten. Want: ‘Dat is een betere afspiegeling van de maatschappij,’ vindt men. Terecht?
Kleermaker uit Aleppo
Nou, wanneer dit argument naar de werkelijkheid wordt vertaald, staat er werkelijk iets bijzonders te gebeuren in de bestuurskamers van Aegon, Heineken en Shell. Onze samenleving verandert immers in hoog tempo: derhalve zullen directieleden en commissarissen moeten inschikken om plaats te maken voor een 55-jarige V&D-verkoper die net zijn ontslag heeft gekregen, een ambitieuze zzp’er die minder dan een bijstandsuitkering bij elkaar scharrelt, een Wajonger, een selectie zeventig- en tachtigjarigen, een kleermaker uit Aleppo en een orthodoxe priester uit Eritrea die voor het regime in Asmara stiekem zieltjes wint.
Birget van de koffiekamer
Met andere woorden: dat directies de maatschappij zouden moeten representeren is met afstand de beroerdste reden die je kunt bedenken. Daar moeten ze toch even beter over nadenken op de Grote Verbeteringsdag. Misschien is die rammelende argumentatie ook wel een van de oorzaken achter de stroef verlopende opmars van carrièrevrouwen. Neem het hippe Noorwegen. Daar zijn ze er toch voor gezwicht: sinds 2008 moeten de raden van bestuur van beursgenoteerde bedrijven voor veertig procent uit vrouwen bestaan. Gevolg? Beursgenoteerde bedrijven zijn massaal het land ontvlucht en bij de ondernemingen die in Oslo achterbleven babbelt Birget, de rondborstige juffrouw van de koffiekamer, honderduit over de te voeren onderhandelingsstrategie bij de eerstkomende OPEC-vergadering.
Vrouwelijke ondernemers gaan minder snel failliet
Ik besef dat ik u met deze licht-badinerende opmaat op het verkeerde been heb gezet maar, om met G.W. Bush te spreken, make no mistake: ik ben een voorstander van meer vrouwen aan de top. Waarom? Omdat de kans dat bedrijven failliet gaan dan minder groot is. Van alle ondernemers is circa dertig procent vrouw. Je zou denken dat van alle gefailleerde ondernemers ook een derde vrouw is maar dat is niet het geval, zo blijkt uit onderzoek. Slechts achttien procent van de gefailleerden is vrouw. Generaliserend: mannelijke ondernemers maken sneller schulden terwijl hun vrouwelijke evenknieën eerder de hand op de knip houden, hij regelt een dure lease-bak terwijl zij in haar boodschappen-Alto blijft rijden, hij beproeft zijn geluk in groeisectoren terwijl zij kiest voor een branche waar haar opleiding en ervaring bij aansluit. Kortom, vrouwen schieten minder onbezonnen uit de startblokken, opereren rustiger en laten zich niet gauw verleiden tot financiële avonturen.
Grootmoederverlof
Tot mijn spijt zal het nog minstens twintig jaar duren voordat we evenveel vrouwen op het pluche zullen zien zitten als mannen – misschien gebeurt het wel nooit. Er is ook een keerzijde, zo heb ik ontdekt tijdens de onderzoeken die ik zelf, als would-be headhunter, heb uitgevoerd. Voor mijn opdrachtgevers zocht ik naar topvrouwen. Ik sprak er tientallen die graag in de directie wilden plaats nemen mits aan hun voorwaarden zou worden voldaan: negentig tot honderd uur per week werken was out of the question, avondvergaderingen moesten twee maanden van tevoren worden ingepland in verband met de oppas en sommigen wilden grootmoederverlof omdat er een kleinkind aan zat te komen. Ik vond niemand.
Emancipatiezaken
Over deze ervaringen heb ik eens gediscussieerd met Annelies Verstand, een D66-politica die in het tweede kabinet-Kok was belast met emancipatiezaken. Ze reageerde stug. Of ik er soms op tegen was dat vrouwen de top bereikten? ‘Nee, natuurlijk niet,’ antwoordde ik, ‘ik ben juist de grootste supporter van dit streven: geen ongelijke behandeling, vrouwen dezelfde rechten, evenveel vrouwen als mannen in alle denkbare besturen! Maar vrouwen zullen nooit de top halen als ze niet bereid zijn lange werkdagen te maken en flexibele oplossingen te zoeken voor elke thuissituatie.’ De staatssecretaris toonde zich not amused. ‘We zouden toch ook de werkomstandigheden voor vrouwen kunnen verbeteren?’ was haar reactie. ‘Dat kan niet op dit hoge niveau,’ zei ik. ‘Aan de top moet je keihard werken en dat kun je niet even veranderen door topvrouwen een 36-urige werkweek, een kinderopvang- én een borstvoedingsplek en alle avonden vrij te bieden.’
Glazen plafond
Ik geloof niet in het glazen plafond. Dat vrouwen door het old boys network worden buitengesloten is pure nonsens. We leven in een liberale cultuur waarin iedereen evenveel kansen krijgt. Je moet echter wel bereid zijn de kansen te pakken en je naar de heersende cultuur te schikken. Maar vooruit, het is Big Improvement Day. Laten we een compromis sluiten, laten we de potentiële topvrouwen wat dichter naderen in hun wensen door de raden van bestuur en commissarissen uit te breiden zodat de werkdruk over meer koppen kan worden verdeeld. Als we er zo voor kunnen zorgen dat er minder bedrijven failliet gaan, ben ik uw man, mevrouw Verstand.
Robert Jan Blom