Aanvankelijk kregen alleen aan toerisme gerelateerde bedrijven een tik op de beurs maar na de afgelaste interland in Hannover doken de indexen over de hele linie in de min. Wat zijn de economische gevolgen van de terreurdreiging die Europa in de greep houdt?
Lijntje met jihadisten
Heeft een gewiekste pr-manager van kredietbeoordelaar Moody’s soms een lijntje met de jihadisten die in Parijs toesloegen? Je zou het haast denken: de timing van het onderzoek dat het Amerikaanse bedrijf uitbracht over de economische impact van terreur had niet beter gekund. Zes weken na de publicatie van het rapport – dat op 5 oktober verscheen - is de wereld in de ban van terreur. En hoe. Een dronken passagier die ‘Bom aan boord!’ roept, is al genoeg om een vliegtuig tot een noodlanding te dwingen, zoals gisteren gebeurde met een vlucht die vanuit Warschau op weg was naar de Egyptische badplaats Hurghada. De reactie van de Poolse piloten is geheel in lijn met de conclusie van Moody’s dat toerisme de eerste bedrijfstak is die door terreur wordt geraakt. Maar, waar de meeste analisten ervan uitgaan dat een terreuraanslag slechts een korte, zij het hevige negatieve invloed heeft op de economie, komen de onderzoekers van Moody’s tot een andere, aanzienlijk somberder slotsom.
Aantal terreurincident stijgt razendsnel
Ten eerste stellen ze vast dat het aantal terreurincidenten in een verontrustend snel tempo stijgt – van 5000 in 2011 naar 11.823 in 2013. De grafieken in het rapport tonen zonder uitzondering scherp oplopende lijnen: het aantal gewonden, het aantal doden, het aantal door terreur getroffen landen, ze nemen allemaal toe. De economische invloed van deze trend is groot. Terreurincidenten vernietigen menselijk kapitaal en infrastructuur waardoor de productie en de economische groei daalt, noteert Moody’s. Het leidt tot een toename van onzekerheid, tot een ontwrichting van het uitgavenpatroon van huishoudens en ondernemingen en tot een wijziging in de plannen van buitenlandse investeerders. Financiële middelen bestemd voor het stimuleren van groei worden aangewend voor het verhogen van de veiligheid.
Daling BNP
Wanneer zwaar getroffen landen als Irak en Pakistan tussen 2008 en 2013 geheel van terreur gevrijwaard waren gebleven, zou hun Bruto Nationaal Product (BNP) met respectievelijk 8,2 en 5,1 procent hoger zijn uitgevallen, schrijft Moody’s. Bovendien zou het investeringsniveau respectievelijk 15,1 en 9,3 procent hoger liggen en zouden de rentelasten veel minder zwaar op de begroting drukken. Het gemiddelde negatieve effect op de economische output van de tien landen die in 2013 het meest werden geraakt door terreur, waaronder Afghanistan, India, Libië, Bahrein, Somalië en Libanon, schommelt tussen de 0,5 en 0,8 procent. Ook meer ontwikkelde landen ontsnappen niet aan het dempende effect dat terreuraanslagen teweeg brengen. ‘Tussen geavanceerde economieën en ‘emerging markets’ is er kwalitatief geen verschil in de mate waarin terreur een invloed uitoefent op het BNP en de groei van investeringen,’ stelt Moody’s. ‘Weliswaar lijkt het erop dat in de geavanceerde economieën de kosten om leningen aan te trekken niet toenemen maar in het jaar dat volgt op de aanslagen snijden de regeringen van deze landen wel in hun uitgaven.’
Gevolgen niet louter negatief
De conclusies van de kredietbeoordelaar komen overeen met de analyses die andere economische wetenschappers op dit onderwerp hebben losgelaten. Hoewel elke expert erkent dat het lastig blijft om een exacte berekening op te maken van de directe en vooral de indirecte kosten van terreur, is er nauwelijks een te vinden die de gevolgen onderschat. Zeker, doorgaans herstelt de beurs zich van de schok, keert het consumentenvertrouwen terug en halen de bestedingen weer het peil van voor het incident maar, intussen zijn de verzekeringspremies opgeschaald, de uitgaven voor veiligheid gestegen en is de vruchteloze tijd die luchtvaartpassagiers doorbrengen in de rij voor een security check weer verder toegenomen. Hoewel hij deze verreikende consequenties erkent, stelt een commentator van Fortune-magazine dat de aanslagen in Parijs niet louter ‘doom and gloom’ hoeven op te leveren. Nu de grootmachten over hun schaduw heen lijken te stappen om een militair pact te vormen tegen IS, is er een reële kans op vrede in Syrië. ‘Hierdoor zou het grootste geopolitieke gevaar van de wereld kunnen worden beëindigd,’ meent hij, ‘en bovendien nemen de kansen op een regeling tussen Europa en Rusland over het conflict in Oekraïne toe.’