Een tikje te toevallig is het wel. Iedereen weet dat er al jaren wordt gesjoemeld met emissietesten. Waarom werd dit uitgerekend tijdens de Autoshow in Frankfurt als groot nieuws gebracht? Wie bekokstoofde de briljante pr-strategie die VW op de knieën heeft gekregen? Wie heeft er belang bij de val van VW? Wij zetten de drie hoofdverdachten van Das Komplott op een rij.
Verdachte 1. De wraak van Ferdinand Piëch
Zonder twijfel was zaterdag 25 april 2015 een van de pijnlijkste dagen uit het leven van de 78-jarige topindustrieel Ferdinand Piëch. Na meer dan twee decennia leiding te hebben gegeven aan VW, eerst als ceo en daarna als president-commissaris, werd hij gedwongen zijn functie neer te leggen. Om het drama compleet te maken, moest ook zijn vrouw Ursula, eveneens lid van de RvC, de eer aan zichzelf houden. Stanke für danke, zou Louis van Gaal zeggen. De trotse Piëch, kleinzoon van Ferdinand Porsche belichaamde zo ongeveer de wederopstanding van VW. Van een zieltogende bedrijf dat veel te lang bleef vasthouden aan de Kever, liet hij het concern herrijzen tot een oppermachtige multinational met twaalf sterke merken, 118 fabrieken en 600.000 werknemers.
Hand overspeeld
Met een interview in
Der Spiegel overspeelde ‘Der Alte’ begin april zijn hand. Hoewel VW in 2014 meer dan tien miljoen auto’s wist te verkopen en daarmee een recordomzet haalde van tweehonderd miljard euro, was Piëch niet tevreden over de prestaties van de man die sinds 2007 aan de dagelijkse touwtjes trok: VW-ceo Martin Winterkorn. De verkopen in de VS vielen tegen, de ontwikkeling van een low-budget auto kwam maar niet van de grond, klaagde de patriarch. Tot verbazing van de inner circle van VW gaf Piëch in het vraaggesprek te kennen in Winterkorn niet zijn ideale opvolger als voorzitter van de RvC te zien. Met de uitspraak ‘Ich bin auf Distanz zu Winterkorn,’ stak hij een dolk in de rug van zijn gedoodverfde plaatsvervanger. Toen het een paar weken later op een stemming aankwam, bleek Piëch alleen te staan in zijn opvatting. Zelfs zijn neef Wolfgang Porsche bleef vierkant achter de kandidatuur van Winterkorn staan. Piëch restte niets anders dan het toneel waarop hij triomfen vierde via een zijdeur te verlaten. Boze tongen beweren dat hij zoete wraak heeft genomen door de Amerikaanse autoriteiten het
Abgas-Skandal naar buiten te laten brengen. Piëchs biograaf, Wolfgang Fürweger, gelooft niet in deze theorie. ‘Zijn macht reikt niet zo ver dat hij de Amerikanen voor zijn karretje kan spannen.’
Verdachte 2. De Amerikaanse anti-diesel lobby
Alleen het straatbeeld van Cuba herinnert nog aan de dagen waarin Amerikaanse auto’s de wereld domineerden. In oud-Havana zoeven de opgekalefaterde Chevrolets en Cadillacs met een soevereine air voorbij alsof er geen andere merken bestaan. Buiten het communistische eiland weet men wel beter. Om te zeggen dat de Amerikaanse auto-industrie een even kommervol bestaan lijdt als de verkruimelde koloniale gevels van de Cubaanse hoofdstad is weliswaar overdreven, feit is dat de macht van de grote drie (Ford, Chrysler en General Motors) danig is afgesleten. Met meer dan tweehonderd fabrieken voor auto’s, motoren en onderdelen mocht Detroit zich lange tijd de autohoofdstad van de wereld noemen, tegenwoordig krabbelt de Motor City overeind uit een faillissement. GM, dat in 2011 eveneens in een faillissementsprocedure belandde, kon alleen dankzij massieve overheidssteun worden gered. Toch is het onwaarschijnlijk dat de spin-doctoren achter de VW-affaire zich in of rond het Witte Huis ophouden: ook Ford en GM-dochter Opel zetten in Europa veel dieselauto’s af.
Mistige club
De beschuldigende vinger wijst in de richting van de anti-diesel lobby, een mistige club van non-gouvernementele organisaties die alles in het werk stelt om te voorkomen dat personenwagens met deze brandstof in de VS hetzelfde marktaandeel veroveren als in Europa. Reed bij ons mid-jaren negentig nog maar tien procent van de auto’s op diesel, inmiddels is dat meer dan de helft. Sinds 2009 probeerde VW ook de geesten van de Amerikaanse automobilist ‘diesel-minded’ te maken. Onder de kop ‘Diesel, no longer a dirty word’ lanceerde het bedrijf een uitgebreide reclamecampagne met als doel de heersende opinies over diesel te bestrijden. Enige trucage werd daarbij niet geschuwd: in een commercial houdt een bejaarde dame een witte doek pal voor de uitlaat van haar VW om haar wantrouwige vriendinnen te laten zien dat er geen roetsnippertje uitkomt: ‘See how clean it is?’ De miljoeneninvestering om de reputatie van diesel op te krikken kan inmiddels geheel worden afgeboekt. Wie er achter deze noodgedwongen afschrijving zit? Met zijn opmerking ‘Het is duidelijk dat er een anti-diesel lobby bestaat,’ zette Matthias Wissman, voorzitter van de VDA, de brancheorganisatie van de Duitse auto-industrie, de lobbyisten nadrukkelijk in het beklaagdenbankje. Of en hoe de club heeft samengespannen met de EPA, de Environment Protection Agency die het nieuws over de manipulaties naar buiten bracht, zal nog moeten blijken.
Verdachte 3: de dekselse Japanners
Natuurlijk, ze konden het niet verkroppen. Nadat alle omzetcijfers waren geteld, werd Toyota begin dit jaar voor de derde keer op rij uitgeroepen tot ’s werelds grootste autofabrikant. Maar de bazen op het HQ van Toyota in Tokio werden steeds nerveuzer: de Duitsers kwamen steeds dichterbij. Tegenover de 10,23 miljoen verkochte Toyota’s stonden 10,14 miljoen verkochte VW’s, Audi’s, Skoda’s en Seats. En nog voor de Japanse sales executives een nieuw marketingplan hadden kunnen bedenken, haalde VW hen al rechts in. In de eerste helft van 2015 verkocht Vollswagen 5,04 miljoen auto’s, circa 20.000 meer dan het Japanse bedrijf. Komplottheoretici menen dat de Japanners daarop een noodplan uit de la hebben getrokken, een zilveren kogel die hen ook zou treffen maar VW in het hart zou raken.
Schandaal rond gaspedaal
Sinds 2009 wist Toyota wat het betekende om getroffen te worden door een schandaal. Wereldwijd moesten miljoenen auto’s worden teruggeroepen vanwege een mogelijk defect aan het gaspedaal dat achter de vloermat kon blijven hangen. Geldbeluste advocaten haastten zich om schadeclaims in te dienen. Uiteindelijk schikte de automaker voor een bedrag van 1,1 miljard dollar maar de aan de faam van het merk toegebrachte schade was vele malen hoger. Dat koekje gaan we die Duitsers eens serveren, redeneerden de Japanners die het op een akkoordje gooien met de EPA. Als diesel dood is, kunnen wij onze voorsprong met elektrisch aangedreven auto’s verder uitbouwen. Of het waar is? Voor wie gelooft dat Elvis leeft, dat de derde toren van het WTC door explosieven van de CIA is ingestort en dat Stanley Kubrick de maanlanding heeft geënsceneerd, is het uitgemaakte zaak. Als het Piëch niet is geweest, zijn het de Amerikanen en als het de Amerikanen niet zijn geweest, waren het die dekselse Japanners.