De vrije markt kent geen enthousiaster ambassadeur dan onze columnist Robert Jan Blom. Toch moet hij erkennen dat EU-commissaris Margrethe Verstager volkomen terecht de grote treinfusie tussen Alstom en Siemens heeft afgeblazen. ’Uit diverse onderzoeken blijkt dat 85 procent van alle fusies mislukt. En ik heb van medewerkers van gefuseerde bedrijven nog nooit gehoord dat alles zoveel beter gaat.’
Ceo’s deinzen niet terug voor trouwplannen
Het is zoals dat vaak in de liefde gaat: je duikt er vol enthousiasme in en een paar jaar later strandt de relatie in ruzie, bitterheid en gedoe over geld en kinderen. Minstens zo lastig als een fusie tussen twee mensen in het huwelijk tussen twee ondernemingen. Alcatel-Lucent (het dure debacle van Ben Verwaayen), Google en Motorola, ABN Amro en het hoogmoedige trio RBS/Fortis/Santander – de voorbeelden van mislukte echtverbintenissen zijn legio. Maar net zoals stellen zich niet door scheidingsstatistieken laten weerhouden, deinzen ceo’s niet terug voor het smeden van trouwplannen.
Op een na grootste treinenbouwer van de wereld
Zo waren ook de Franse treinenbouwer Alstom en Siemens Mobility, de spoorwegdivisie van de Duitse gigant, al jaren druk doende elkaar het hof het maken. In september 2017 kondigden ze blijmoedig hun fusie aan. De op een na grootste treinfabrikant van de wereld worden, dat was het doel. De krachtenbundeling van 33.000 Alstom-medewerkers en 27.000 Siemens-mensen was noodzakelijk om de concurrentie van het Chinese CRRC het hoofd te beiden, verklaarden de directievoorzitters. Dat Alstom en Siemens in de afgelopen decennia zo stom zijn geweest om deze rivaal zelf tot leven te wekken door alle geheimen over hogesnelheidslijnen over de Chinese muur te kieperen, vertelden ze er even niet bij.
Brief aan Brussel
Het fusieplan oogstte bijval maar ook kritiek, onder meer uit Nederland. Samen met de collega’s van mededingingsautoriteiten uit Spanje, België en het Verenigd Koninkrijk schreef onze Autoriteit Consument & Markt een brief aan Brussel waarin werd gewaarschuwd voor de al te dominante marktpositie die Alstom-Siemens met een fusie zou verwerven. Toch verwachtten EU-watchers niet dat de Commissie haar toestemming zou onthouden aan de Frans-Duitse verloving. Ze hadden buiten Margrethe Verstager gerekend. De koene Deense Eurocommissaris van mededinging deed haar reputatie als schrik van het grote bedrijfsleven eer aan en zette een resolute streep door de fusieplannen.
Schouderklop voor Verstager
In dit land is welhaast geen grotere aanhanger van de vrije markt te vinden dan ondergetekende. Hieruit volgt dat Verstager met haar verbod in mij een felle tegenstander vindt. Toch moet ik de commissaris in dit geval een ferme schouderklop geven: ondanks zware politieke druk uit Parijs en Berlijn heeft ze het hoofd helder gehouden en een even dapper als terecht oordeel geveld. Inderdaad zou er in Europa een oppermachtig kartel ontstaan dat op alle soorten spoor de wissels kon verzetten in de richting die hen het best uitkwam. Daarnaast was er het risico dat de nieuwe treinenmoloch door de fusie juist zou verzwákken: uit diverse onderzoeken blijkt dat 85 procent van alle fusies mislukt.
Fusie heeft alleen maar nadelen
Volgens een Japanse studie heeft een fusie zelfs alleen maar nadelen: een deel van het personeel moet verdwijnen, door de cultuurverschillen vliegen allerlei afdelingen elkaar in de haren, klanten maken bezwaar omdat zij van mening zijn dat het grotere bedrijf door de schaalvoordelen goedkoper kan leveren en ondertussen voelt niemand zich echt verantwoordelijk voor het besturen van de hele club. Heel vaak blijkt er helemaal geen sprake te zijn van een fusie en dient het woord slechts om een ordinaire overname te camoufleren, kijk bijvoorbeeld naar de ‘fusie’ tussen Air France en KLM. In het boek Focus op fusie, de chronische onderschatting van het fusieproces schrijft bestuursadviseur Jan Bultsma dat het fusieproces niet te beheersen is. Een ander probleem is dat de verwachtingen zijn gebaseerd op resultaten uit het verleden.
Vage antwoorden
Alles overziende is het de vraag waarom bedrijven zich toch nog zo vaak laten verleiden tot fusies en overnames. Vaak komen er vage antwoorden als schaalvergroting, uitbreiding van het assortiment, exportkansen en nieuwe wegen ontdekken. Maar ik heb van medewerkers die bij gefuseerde bedrijven werkzaam zijn nog nooit gehoord dat alles nu zoveel beter gaat. Wel komen mij allerlei verhalen over tegenvallende resultaten, vertrekkende directieleden en onbegrijpelijke bureaucratische besluiten ter ore. Wie bij een bedrijf werkt waar fusiegeruchten rondgaan, kan maar beter snel vertrekken.
Robert Jan Blom