Het wordt met de dag duidelijker dat de Europese leiders in Brussel een onhoudbaar akkoord hebben gesloten. Wordt het tijdelijke Grexit-scenario van de Duitse minister Schäuble toch werkelijkheid? En zo ja, hoe dan?
Euforie vervluchtigd
De euforie na de slapeloze zondagnacht is alweer vervluchtigd. Met aankondigde massa-stakingen, rellerige demonstraties én een premier die spreekt over een via chantage afgedwongen akkoord, is het niet geloofwaardig dat Griekenland zijn deel van de afspraken zal nakomen. Deze week opperde Wolfgang Schäuble in een radio-interview opnieuw de mogelijkheid dat Griekenland tijdelijk de eurozone verlaat. Wordt zijn idee alsnog uitgevoerd?
Obstakel
Het grootste obstakel voor Schäuble’s optie schuilt in het Verdrag van Lissabon uit 2009 dat bepaalt dat het eurolidmaatschap ‘onherroepelijk’ is. De eurolanden zitten opgesloten in Hotel California: ‘You can check out any time, but you can never leave.’ Via de voordeur eruit gaan, is onmogelijk. In de krochten van de kelder liggen nog wel een paar ontsnappingsroutes. We zetten ze voor u op een rij.
1. Zelf uit EU stappen
De eurozone kun je niet verlaten, de EU echter wel. Artikel 50 van het Verdrag van Lissabon geeft een lidstaat het recht ‘zich uit de Unie terug te trekken.’ Alleen de lidstaat zelf kan hiertoe het initiatief nemen – vrijwillig. In theorie zou Griekenland uit de EU kunnen stappen, de euro verruilen voor de drachme, en zich vervolgens weer kunnen aanmelden als kandidaat-lid dat, net als Engeland en Denemarken, geen gebruik wil maken van de eenheidsmunt.
2. Uit EU worden gezet
Lidstaten die het te bont maken, kunnen door de EU de deur worden gewezen. Niet naar de uitgang maar naar een zweetkamertje waar hen ‘bepaalde rechten’ worden ontnomen. Artikel 6 stelt dat een lid kan worden verbannen wanneer de grondrechten van de Unie stelselmatig worden geschonden: de beginselen van vrijheid, democratie en de rechten van de mens. Om in het Griekse gerommel met de boekhouding een motief voor toepassing van dit artikel te vinden, vergt wel een buitengewoon creatieve jurist.
3. Drachme invoeren, euro-tegoeden garanderen
De Duitse Europarlementariër Bernd Lucke heeft in de verdragstekst een andere uitvlucht ontdekt. Artikel 128 stelt dat de Europese Centrale Bank (ECB) in de Unie ‘het alleenrecht heeft machtiging te geven tot de uitgifte van bankbiljetten in euro.’ In de zin die hierop volgt, staat iets opmerkelijks: er wordt niet meer gesproken over louter euro’s. Er staat: ‘De ECB en de nationale centrale banken mogen bankbiljetten uitgeven.’ Volgens Lucke kan de Griekse centrale bank hierdoor volledig legaal besluiten de drachme in te voeren en tegelijkertijd verklaren dat de tegoeden in euro’s hun waarde niet verliezen.
4. Euro-toetreden Griekenland onwettig verklaren
Zoals bekend strooide het toenmalige Griekse kabinet zijn toekomstige euro-partners zand in de ogen door veel te rooskleurige economische statistieken te presenteren. Op basis van deze, met behulp van Goldman Sachs en JP Morgan Chase, opgekrikte cijfers werd het land in 2001 toegelaten tot de eurozone. De Engelse hoogleraar Steve Peers stelt voor dat het Europese Hof van Justitie dit besluit kan vernietigen wegens de gepleegde statistische falsificatie, die door Athene niet wordt ontkend. Een snelle, eenvoudige weg naar een Grexit zonder veel juridische haarkloverij, meent hij.