Overleeft VW Dieselgate?

Berucht oog voor detail

Martin Winterkorn was een man met een berucht oog voor detail. Punkt. Finesse. Feinheit, daar draait het om, hield hij de 600.000 medewerkers van de VW-groep steevast voor. Bij de opening van een fabriek in de VS gaf hij  monteurs eens de wind van voren omdat ze hun gezicht niet konden herkennen in de onderdelen van de auto: spiegelen moesten ze, aufblitzen, glinsteren, dan pas mochten de componenten geïnstalleerd worden. Winterkorn bleef ook scherp als nieuwe auto’s van de concurrentie in zijn blikveld opdoemden. Op YouTube staat een filmpje waarop te zien is hoe hij in 2011 tijdens de autoshow in Frankfurt een Hyundai i30 inspecteert. Hij vist een instrumentje uit zijn zak, meet iets na op de achterklep en manoeuvreert vervolgens zijn zware gestalte op de bestuurdersstoel. Met zijn wijsvinger beproeft de VW-chef het interieur en kijkt of hij het stuur gemakkelijk in de gewenste stand kan verstellen. ‘Er ratelt helemaal niets,’ bromt hij tegen zijn entourage terwijl hij een schakelaar op en neer duwt. ‘BMW kann’s nicht, wir können’s nicht. Warum kann’s der?’

Abgas-Skandal

Het filmpje, inmiddels bijna twee miljoen keer bekeken, is een illustratie van Winterkorns immer scherpe blik, een attitude die zijn kracht was en tegelijkertijd zijn teloorgang inluidde. Wie gelooft immers dat ‘der Wiko’, zoals zijn bijnaam luidt, nìet op de hoogte was van de slimme software die de milieucontroleurs in de luren moest leggen? Het Abgas-Skandal (copyright Bild) maakt een ruw eind aan de glanzende loopbaan van deze hardwerkende zoon van na WO-II uit Hongarije verdreven Donau-Duitsers, de excellerende student metaalkunde, de kwaliteitsmanager van Audi die sinds 1 januari 2007 leiding gaf aan ’s werelds grootste autofabrikant. Op de tribune van zijn geliefde club VFL Wolfsburg en in de villa die hij in 2009 van Wolfgang Porsche overnam, mag hij de komende jaren overpeinzen hoe het allemaal zo is gekomen. Zolang de 68-jarige Winterkorn niet teveel fijnstof inademt, zal hij nog geruime tijd weten te overleven maar, overleeft VW Winterkorn?

Impact van Dieselgate

In een paar dagen tijd is de zo zorgvuldige opgepoetste reputatie van VW  verkruimeld, afgebladderd tot de status van een gif puffende Trabant, de infame DDR-vehikels met een uitstoot die zelfs de meest doortrapte VW-ingenieur niet zou kunnen camoufleren. De potentiële impact van Dieselgate is enorm. Wanneer onderzoek ondubbelzinnig uitwijst dat de ‘defeat devices’ ten doel hadden de Amerikaanse milieunormen te ontduiken, ploft er in Nedersaksen een boete van zestien miljard euro op de deurmat. Hoewel de EU al jarenlang toestaat dat autofabrikanten zelf hun emissies controleren, kan ook Brussel evidente flessentrekkerij niet over haar kant laten gaan. Gevolg: nog meer boetes, (eindelijk) strenge en onafhankelijke handhaving, nog meer burgemeesters die dieseldampen uit hun stad willen weren. Je hoeft geen profeet te zijn om te beseffen dat de ontdekking van de sjoemelsoftware een scharnierpunt vormt in de autoindustrie. ‘Clean diesel’, ultraschone diesel, ultralaagzwavelige diesel, geavanceerde katalysatortechnologie: het is allemaal gebakken en vooral vieze lucht. Dieselgate markeert het eind van de dieselmotor as we know it en plaveit de weg voor de elektrische auto.

Kampioen van schone auto

Toch hoeft VW niet direct voor zijn toekomst te vrezen. Ook begin jaren zeventig raakte het bedrijf in een diepe crisis verzeild omdat bestuursvoorzitter Heinrich Nordhoff bleef vasthouden aan de Kever met zijn luchtgekoelde boxermoter en achterwielaandrijving. De introductie van de watergekoelde, voorwielaangedreven Golf, in 1974, redde het concern van de ondergang. Zodra hij het dieselroet van zijn jasje heeft geklopt, kan de opvolger van Winterkorn VW opnieuw uitvinden als kampioen van de schone auto, al heeft het bedrijf een fikse achterstand op de concurrentie in te lopen  omdat het lang vasthield aan het dieselsprookje. Troost: ook General Motors, dat pas na een reeks dodelijke ongelukken een al bekend euvel aan het contactslot onderkende, en Toyota, dat miljoenen modellen uitrustte met een vloermat waar het gaspedaal achter kon blijven hangen, wisten de stormen van publieke verontwaardiging uiteindelijk te trotseren.

Merken onder vuur

Voor zover bekend is het boek alleen in het Nederlands verkrijgbaar maar, toch zou het voor Winterkorn en zijn plaatsvervanger de moeite lonen een werkje van Charles Schwietert open te slaan. Deze journalist, die furore maakte als verslaggever van KRO’s Brandpunt en het NOS Journaal, weet haast als geen ander wat het betekent wanneer je imago binnen 48 uur wordt verpulverd. Een paar dagen nadat hij, heel verassend, in het kabinet Lubbers-I tot staatssecretaris van Defensie was beëdigd, trad hij alweer af nadat bleek dat hij onder de motorkap van zijn cv sjoemelsoftware liet draaien die hem een ronkend aanzien verleende. De journalist moest opbiechten dat hij geen doctorandus was, zoals hij had beweerd, en dat hij in het leger niet als luitenant maar als korporaal had gediend. Gelouterd door zijn ervaringen publiceerde Schwietert, samen met zijn vrouw, in 1996 Imagobeschadiging & imagoherstel. Mensen in opspraak, merken onder vuur, de rol van de journalistiek. Hun meest belangwekkend tip: ‘Als er slecht nieuws is, breng het zelf, breng het eerlijk en doe alles om je fouten goed te maken.’