Puerto Rico: het Griekenland van de VS

‘Tragedie van armzalige politiek’

Hijgend buitelen ze over elkaar heen, de columnisten van de overkant. ‘Een tragedie van armzalige politiek’, ‘een frontale aanval op het Griekse volk’, ‘Grexit is een luxe die Europa zich niet kan permitteren’. In de New York Times adviseert Nobelprijs-winnend econoom Paul Krugman de Grieken ‘nee’ te stemmen ‘omdat de euro een vreselijke vergissing is geweest die de Grieken in een keurslijf gevangen houdt.’ De Washington Post vergelijkt de euro met de onzalige Titanic: ‘Beiden werden onzinkbaar geacht. Je kunt beter de ijsbergen proberen te vermijden dan hopen dat je een botsing overleeft.’ Ook Obama belt geregeld met Merkel en Hollande om ‘een houdbare oplossing’ te bepleiten.

Historisch besef

Met de hand in eigen boezem wroeten is een vaardigheid die slechts weinigen is gegeven. Toch zou het de Amerikaanse opinieleiders sieren wanneer zij met iets meer terughoudendheid reageren op de huidige Griekse crisis of, beter nog, wanneer ze van enig historisch besef blijk geven. Want waren het niet de  gewiekste bankiers van Wall Street die de staatsschuld van Griekenland maskeerden zodat Athene het criterium voor deelname aan de euro haalde? Onder regie van Goldman Sachs en JP Morgan Chase werden schulden naar de toekomst geschoven, werden leningen omgezet in ‘off-market’ valutatransacties die aan het zicht werden onttrokken. Even toepasselijk als cynisch kregen de ingenieuze windhandel-swaps soms de naam van figuren uit Griekse mythen. Een deal werd vernoemd naar Aeolos, het opperwezen dat Odysseus een zak met tegenwind meegaf zodat hij zich tijdens zijn reizen tegen stormen teweer kon stellen.

Euro structureel ondermijnen

De machinaties van Washington en Wall Street, die als doel hadden de euro structureel te ondermijnen, zijn uitgebreid in de media aan de orde geweest. Onder de titel Goldman Sachs en de vernietiging van Griekenland wijdde VPRO’s Tegenlicht in 2012 een onthutsende documentaire aan de succesvolle en buitengewoon winstgevende sabotagestrategie. De Amerikanen voorop, wordt deze bron van de huidige misère buiten de actuele beschouwingen gelaten. Even gemakkelijk wordt vergeten dat in de achtertuin van de VS een crisis van Griekse proporties woedt. Een paar dagen geleden kondigde gouverneur Padilla van Puerto Rico aan dat hij zijn staat uit een ‘dodelijke spiraal’ wil bevrijden door af te zien van de terugbetaling van een 72 miljard dollar grote schuld. ‘Er is geen andere mogelijkheid,’ zei de bewindsman op 28 juni tegen  de New York Times. ‘Ik zou willen dat ik een andere keuze had, maar dit is geen politiek, dit is wiskunde.’

Geen beschermende paraplu

Het tussen de Dominicaanse Republiek en de Britse Maagdeneilanden gelegen eiland is een zogeheten ‘niet-geïncorporeerd’ deel van de VS. Guam, Midway en Amerikaans–Samoa kennen dezelfde status. Deze unincorporated territories worden bestuurd door de VS. Financieel-juridisch bezien is hun positie precair: omdat het geen onafhankelijke staten zijn, kunnen ze niet aankloppen bij het IMF; tegelijkertijd zijn het evenmin districten of gemeenten die vallen onder de beschermende paraplu van de Amerikaanse faillissementswetgeving waar bijvoorbeeld Detroit in 2013 onder schuilde. Het 3,6 miljoen inwoners tellende eiland dankt zijn schuldenberg aan een hiaat in zijn specifieke grondslag.

Vrijgesteld van belastingen

Op basis van de wet uit 1917 waarmee het eilandje staatsrechtelijk werd ingericht, zijn houders van Puertoricaanse obligaties vrijgesteld van federale, staats- of gemeentelijke belastingen over hun rente-inkomsten, ook al zijn zij zelf niet gevestigd op het eiland. Deze ‘triple tax exemption’ maakt Puerto Rico uitermate interessant voor investeerders. Verwend door de toevloed van geld,  losten opeenvolgende regeringen de ene schuld met de andere af. Het totaal van het uitstaande krediet bedraagt inmiddels 68 procent van het bruto nationaal product. De nuchtere boodschap van de gouverneur brengt het perspectief van een Prexit plotsklaps dichterbij. Alsof hij met de stem van Tsipras sprak, betoogde hij dat herstructurering van de schulden nog de enige optie is: ‘De crediteuren moeten delen in offers die van ons worden gevraagd.’ Zijn legale entiteit maakt een faillissement van Puerto Rico onmogelijk. Wanneer het eiland toch bankroet gaat, ontstaat een schuldencrisis zonder weerga, menen analisten. Je zou denken dat deze Prexit toch een lekker kluifje is voor al die Amerikaanse columnisten die zo gretig op de EU afgeven.