De Nederlandse katholieke kerkleiding bereidt een koude sanering voor die zal leiden tot het opheffen van honderden parochies en kerken. Overal in het land komen bezorgde gelovigen in verzet tegen deze plannen die volgens hen een alibi zijn voor een conservatieve greep naar de macht.
Rooms-katholieken nog altijd het populairst
Qua ledenaantal is er nog altijd geen kerk die zich in een hogere populariteit mag verheugen dan de rooms-katholieken. Van de 53 procent van de Nederlanders die zichzelf als ‘godsdienstig’ beschouwt, is een kwart katholiek. Een cijfer waar alleen de protestanten (zestien procent) enigszins bij in de buurt komen. Maar als het gaat om kerkbezoek laten de katholieken het massaal afweten. Terwijl zestig procent van de protestanten minimaal eens in de maand in de banken plaats neemt en 38 procent van de moslims geregeld de moskee bezoekt, mag slechts zeventien procent van de katholieken zich kerkganger noemen, zo rekende het CBS in 2014 uit.
Wet van vraag en aanbod
Kerkbestuurders menen dat de rooms-katholieke infrastructuur moet worden aangepast aan de wetten van vraag en aanbod met sluitingen van kerken en het samenvoegen van geloofsgemeenschappen als onvermijdelijk gevolg. ‘Iedere keer als ik een verzoek krijg van een parochiebestuur om een kerkgebouw aan de eredienst te onttrekken, doe ik dat met pijn in het hart,’ noteerde de aartsbisschop van Utrecht Wim Eijk in de vastenbrief die hij in februari liet uitgaan. Eijk, in hiërarchie de hoogste kerkbestuurder, riep de gelovigen op te blijven vertrouwen op het vermogen van Christus om ‘als loods tegen de stroom van de tijdgeest’ in te blijven roeien.
Conservatieve greep naar de macht
Maar meer dan tienduizend gelovigen menen dat niet Christus maar Eijk zelf de rol van navigator vervult. Hij zou de ontkerkelijking aangrijpen om de Nederlandse kerkprovincie te centraliseren en zo zijn wil op te leggen aan de resterende gelovigen. Eijk, die in 2008 kardinaal Simonis opvolgde, geldt als extreem conservatief. Na zijn benoeming diepten critici uit de archieven een reeks geschriften op waaruit onder meer bleek dat hij priesterstudenten aan het seminarie voorhield dat homoseksualiteit als een ‘neurotische ontwikkelingsstoornis’ moet worden beschouwd en dat homo’s niet tot wederzijdse liefde in staat zijn. Ook met zijn standpunten over zelfbevrediging, seks voor het huwelijk en het gebruik van voorbehoedsmiddelen weet Eijk de meest behoudende kerkleiders nog rechts te passeren.
Brandbrief aan paus Franciscus
De laatste jaren zijn diverse pogingen om te overleggen over de manier waarop de RK-kerk zich moet aanpassen aan de afkalvende belangstelling vastgelopen. Uit onvrede richtte een groep bezorgde gelovigen de stichting Bezield Verband op met als doel ‘Befehl ist Befehl’-kardinaal Eijk te stuiten. Twee maanden geleden toog een vertegenwoordiging naar Rome om namens ruim twaalfduizend ondertekenaars een schriftelijke noodkreet aan paus Franciscus te overhandigen. ‘Heilige Vader, hierbij richten wij ons tot u in diepe bezorgdheid over het catastrofale proces dat zich voltrekt in de Nederlandse kerkprovincie waardoor in de komende jaren vele duizenden gelovigen van de RK-kerk vervreemd zullen raken,’ zo begint de brandbrief. Eijk wordt ervan beticht ‘gelovigen te verzamelen rond de resterende priesters in door hem bij decreet aangewezen eucharistische centra. (…) Hij heeft recentelijk berekend dat er over ruim tien jaar nog maar minder dan twintig kerken nodig zijn. De overige meer dan driehonderd kerken zullen dan gesloten zijn.’
‘Nagenoeg failliet’
Een woordvoerder van kardinaal Eijk stelt vandaag in De Telegraaf dat er geen sprake is van een vooropgezette strategie. ‘Het is geen opgelegd beleid kerken te sluiten. Maar velen worden hiertoe gedwongen omdat ze zo interen op het eigen vermogen dat ze nagenoeg failliet zijn. Dat kun je Eijk niet verwijten.’