Bij het horen van het woord erfenis wrijft menigeen zich in de handen. Toch kunnen er ook bij een nalatenschap lijken uit de kast vallen. Hoe kunt u zich hiertegen beschermen?
Zwitserse bankrekening
Zodra de kist in de aarde is weggezonken en de rouwtranen opgedept zijn – en soms zelfs al wanneer de dierbare zijn laatste adem uitstoot – breekt er bij nabestaanden een voorzichtige glimlach door. De poet van opa mag verdeeld worden! Een Zwitserse bankrekening die hij voor iedereen geheim hield? En was die vrouw die op de tweede rij in de kerk achter haar voile tranen met tuiten huilde niet zijn maîtresse waarvoor hij in Den Haag een leuk optrekje had gekocht? Ja, de meesten van ons worden bevangen door romantische ideeën zodra er een erfenis in zicht komt. Helaas stemt dit beeld niet overeen met de werkelijkheid. Een erfenis betekent niet per saldo dat er mooie meubeltjes of dikke banksaldi worden nagelaten: zonder dat iemand het in de gaten had, kan opa zich ook flink in de nesten hebben gewerkt. In de Faillissementswet wordt gesproken over ‘het faillissement van een nalatenschap’. Dat klinkt een beetje gek: kan een overleden persoon failliet worden verklaard? Hoe extra triest het ook klinkt, het klopt wél. Het draait hier om de situatie waarin een schuldenaar vóór zijn overlijden heeft opgehouden te betalen.
Pantoffels van opa
Als erfgenaam heeft u meerdere mogelijkheden. Uw eerste optie is om de erfenis ‘zuiver’ te aanvaarden. Dit wil zeggen dat u als het ware in de pantoffels van opa stapt: al zijn bezittingen (en schulden) schuiven zonder meer door naar u. Maar stel dat u onder grootvaders bed een doos met ongeopende blauwe enveloppen aantreft? In dat geval doet u er verstandiger aan te kiezen voor beneficiaire aanvaarding, zoals dat met een mooi woord heet. De notaris kent u het voorrecht van boedelbeschrijving toe. Met andere woorden: u gaat eerst plussen en minnen om uit te zoeken of de erfenis wel enig voordeel oplevert. En als de belastingdienst een deurwaarder op uw deur laat bonzen, bent u niet met uw eigen vermogen aansprakelijk. Wanneer er ook maar een grammetje twijfel resteert over de financiën van opa, is beneficiair aanvaarden de beste keuze. De derde mogelijkheid is de erfenis weigeren. Hiertoe kunt u onmiddellijk na overlijden besluiten of uiterlijk tot drie maanden nadat u de erfenis onder voorbehoud heeft geaccepteerd, bijvoorbeeld als uit uw onderzoek blijkt dat de schulden de bezittingen overtreffen.
Bankier uit Singapore
De wet maakt het erfgenamen niet gemakkelijk. Als u de erfenis aanvaardt, tekent u voor de volledige afwikkeling van bezittingen én schulden. Als u de nalatenschap verwerpt en u wordt na een half opgespoord door een bankier uit Singapore die vraagt wat er met opa’s vergeten aandelenpakket in de Hollandse Lloyd moet gebeuren, vervalt de opbrengst aan de staat. Ook op dit punt blijkt de Faillissementswet ouderwets. Sinds eind vorig jaar dringen advocaten en de Rijksuniversiteit Groningen aan op aanpassing. Zij vinden dat erfgenamen beter moeten worden beschermd zodat zij niet ‘zomaar’ kunnen worden geconfronteerd met een onvoorziene schuldenlast of een pas later aan de horizon verschijnend geldschip aan hun neus voorbij zien zeilen. Vanuit de politiek is nauwelijks gereageerd op de suggesties tot wijziging en dat verbaast me niet: de faillissementswetgeving biedt de doorgaans door opportunisme geleide Kamerleden nu eenmaal weinig kans op electoraal gewin. Er zullen vele jaren voorbij gaan voordat de wet daadwerkelijk wordt veranderd. Tot het zover is, geef ik u een dringend advies: pas op voor een erfenis die vooral uit hoge schulden bestaat. En kijk onder het bed van de dierbare overledene.
Robert Jan Blom