Leren van andermans fouten is de essentie van scholing. Toch besteden scholen verrassend weinig aandacht aan het onderwerp faillissement. Ten onrechte, meent Robert Jan Blom, zelf gastdocent in failliet gaan. Hij pleit voor meer aandacht voor het bankroet in de programma’s van basis- en middelbare scholen.
Scholen leren niet wat ondernemen behelst
Natuurlijk, je kunt kritiek hebben op de manier waarop vele starters een bedrijf beginnen: ze doen het te snel, te ondoordacht en ze hebben te weinig verstand van zaken. Maar zijn al die verwijten terecht? Niet helemaal, naar mijn idee. Waarom niet? Omdat we verzuimen jongeren op school te leren wat het ondernemerschap werkelijk behelst. Áls het op de basisschool en de middelbare school al gaat over ondernemen, dan beperkt de stof zich tot simpele bedrijfseconomische aspecten en de definitie van begrippen als rente, omzet, winst en verlies. Hoewel steeds meer jongeren aangeven dat zij na hun studietijd als zzp’er aan de slag willen, komen andere onderdelen van het ondernemerschap nauwelijks aan bod. Het gaat zelden over de vraag hoe je een succesvolle start kunt maken, over de daartoe benodigde kennis, over het bepalen van je slaagkansen, laat staan over de oorzaken van failliet gaan.
Training in solliciteren
Waar de dames en heren docenten wél hun tijd over vol praten? Over solliciteren! Ja, het lerarenkorps praat zich de blaren op de tong over het schrijven van een keurige brief, over het belang van op tijd komen en een (mantel)pak zonder stofpluisjes. Er zijn zelfs scholen waar de leerlingen worden getraind in solliciteren: op video opgenomen rollenspellen worden er tot in den treure herhaald om attitude en woordgebruik van de aanstaande kandidaten fijn te slijpen. Alsof bedrijven massaal aan de schoolpoorten staan te wachten om de gediplomeerden een vaste baan aan te bieden. Zeker, het is belangrijk dat je een tandenborstel weet te hanteren, je nagels kunt vijlen en met twee woorden spreekt maar, is het niet van nog groter belang dat je leert wat het betekent om als zelfstandige je handen uit de mouwen te steken? Een reeks opeenvolgende ministers van Economische Zaken meent van wel. Talloze malen hebben de excellenties aangekondigd dat het ondernemersvak een prominente plek in het onderwijsprogramma zou krijgen. Even zo vaak is er van die ambities niets terecht gekomen. Met uitzondering van de faculteiten bedrijfseconomie lijken de meeste scholen geen belangstelling te hebben.
School van Anton Dreesmann
Gelukkig zijn er een paar uitzonderingen, zoals de Inter College Business School in Amsterdam. Tijdens deze vierjarige HBO-opleiding worden studenten klaargestoomd om een eigen bedrijf of familiebedrijf te gaan leiden. Saillant genoeg is de school opgericht door niemand minder dan Anton Dreesmann. Zijn stamboom bracht te weinig adequaat opgeleide neven en nichten voort die in zijn – toen nog – snel uitdijende familiebedrijf de cruciale managementfuncties konden innemen. Vandaar dat Dreesmann in 1979 het Inter College opzette, inmiddels onderdeel van Luzac. Tijdens een lezing die ik er eens gaf, bezorgde ik de studenten de schrik van hun leven door de oorzaken van het faillissement stevig in te wrijven. De crux van mijn verhaal werd hen al gauw duidelijk: vrijwel niemand gaat failliet door externe oorzaken, 99 procent van alle faillissementen is het gevolg van mismanagement, fouten en onkunde. Zelfs als dat bankroet het voormalige concern van de oprichter betreft…
Andermans fouten
Diezelfde boodschap verspreid ik op een school waar ik geregeld voor de klas sta, de Utrechtse en Haagse vestigingen van de IMC Weekendschool. Dit in 1998 ontstane instituut stelt zich ten doel de toekomstperspectieven van basisschoolleerlingen uit achterstandswijken te verbeteren. Niet door hun reken- of schrijfvaardigheid bij te spijkeren maar door hen op zondagen te laten ruiken aan vakken als geneeskunde, recht en ondernemen. Leren van andermans fouten is de essentie van het leerproces, die wijsheid houd ik ook deze leerlingen voor. Laat het reguliere onderwijs hen maar opleiden tot het vak van sollicitant, op de weekendschool krijgen ze onderricht in de valkuilen van het ondernemerschap – en hoe deze te vermijden. De Inter College Business School en de Weekendschool zijn relatief bescheiden instellingen, voortgekomen uit particulier initiatief. Ik stel voor dat andere scholen bij hen hun licht opsteken zodat failliet gaan (én overeind krabbelen) overal tot een heus vak uitgroeit.
Robert Jan Blom