Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg heeft een streep gezet door de praktijk van het flitsfaillissementen dat de laatste jaren in Nederland gebruikelijk werd. Volgens het Hof is de poldervariant van de ‘pre-pack’ niet in overstemming met de Europese Richtlijn over de overgang van onderneming.
Bühnebankroet
De uitspraak van het Hof vormt het slotstuk van een zaak die twee jaar geleden door de FNV is aangespannen. De vakbond kwam in het geweer tegen de manier waarop de grote Amersfoortse kinderopvangorganisatie Estro failliet ging en onder de naam Smallsteps een snelle doorstart maakte. Bij dit door curator Wouter Jongepier voorgekookte flitsfaillissement verloren duizend medewerkers van de ene op de andere dag hun baan. Negentig minder renderende vestigingen werden gesloten. Het bankroet leidde tot veel commotie. Jongepier en Jean-Pierre Bienfait, directievoorzitter van Estro kregen van diverse kanten het verwijt dat zij een bühnebankroet hadden opgevoerd: een schijnfaillissement met als enig doel een afgeslankt bedrijf voor een zacht prijsje schuldenvrij te laten overnemen door de oude eigenaar, een Engelse investeringsmaatschappij. Namens vier oud-medewerksters van Estro daagde de FNV Smallsteps voor de rechter die de delicate kwestie doorschoof naar de hoogste Europese rechter.
Geen goedkoop reorganisatiemiddel meer
Kitty Jong, vicevoorzitter FNV, is verheugd over de uitspraak van het Europees Hof: ‘Dankzij deze uitspraak is het flitsfaillissement geen aantrekkelijk reorganisatiemiddel meer om op goedkope wijze van personeel en arbeidsvoorwaarden af te komen. Tot vandaag hadden werknemers nergens recht op als een bedrijf failliet ging. Dankzij de uitspraak van het Hof is duidelijk dat dit alleen nog geldt als een onderneming ophoudt te bestaan. Een doorstart moet wel mogelijk blijven om werkgelegenheid te behouden, zonder dat dit leidt tot afbraak van arbeidsvoorwaarden. Daarbij mag de doorstarter niet opgezadeld worden met de schulden van het failliete bedrijf en hebben werknemers recht op een echte baan. Als ontslagen door de financiële situatie van de onderneming toch noodzakelijk zijn, moet het afspiegelingsbeginsel toegepast worden. Bij de overname door Smallsteps werden vooral de oudere en werknemers die wel eens ziek waren, ontslagen.’
Ontslagen medewerkster woont in tuinhuis
Astrid Schenk, één van de vier eisers, hoopt dat de Nederlandse rechter snel met de zaak tegen Smallsteps verder gaat. ‘De afgelopen jaren zijn pittig geweest en ik ben nog steeds ontdaan van mijn ontslag. Ik ben na 29 jaar trouwe dienst van de ene op de andere dag op straat gezet. Zonder enige uitleg en dat terwijl ik goede beoordelingen had en vrijwel nooit ziek ben geweest. Ik was met mijn 61 jaar waarschijnlijk te duur. Door mijn leeftijd kwam ik ook nergens anders meer aan het werk. Mijn werkloosheidsuitkering stopt binnenkort en mijn man gaat vanaf augustus van de WAO naar de AOW. We moesten daarom noodgedwongen ons huis verkopen en wonen nu in ons tuinhuis. Dat is heel zuur als je beseft dat de directeur en een aantal bestuursleden van Estro nog even een flinke bonus hebben ontvangen voordat het faillissement werd uitgesproken. Laat mijn verhaal een voorbeeld zijn aan andere bedrijven van hoe je niet met je werknemers om mag gaan!’
Faillissement als dekmantel
Direct na het faillissement en de doorstart vanEstro op 5 juli 2014 opende de FNV een meldpunt waar honderden werknemers en andere gedupeerden met hun verhaal terecht konden. Vice-voorzitter Jong: ‘Die reacties zijn gebruikt voor het onderzoek dat tot de rechtszaak heeft geleid. Uit het onderzoek blijkt dat de overname onder een dekmantel van faillissement maandenlang tot in de puntjes is geregisseerd. Het faillissement was puur een middel om op een goedkope manier van personeel en kosten af te komen en de buitenlandse durfkapitalisten te pleasen. Ze hebben duidelijk misbruik gemaakt van de pre-packconstructie. Zo deden ze er alles aan om de deur gesloten te houden voor andere overnamepartijen en onderhandelden alleen met zichzelf.’
Ontslagvergoeding
De Nederlandse rechter gaat de rechtszaak tegen Smallsteps nu verder behandelen. De uitspraak van het Hof betekent dat alle ontslagen medewerkers formeel nog in dienst zijn van Smallsteps. Mogelijk hebben zij nog recht op salaris of een ontslagvergoeding. Het oordeel heeft met terugwerkende kracht ook gevolgen voor andere omstreden flitsfaillissementen zoals die onder meer plaatsvonden bij visverwerker Heiploeg en Neckermann.com.