Na veel gekrakeel werd deze week duidelijk hoe het eind van de gaswinning financieel wordt afgewikkeld. In ruil voor een hogere opbrengst neemt de NAM zijn verantwoordelijkheid voor de schade en moppert het bedrijf straks niet over de voorraden die in de Groningse grond moeten blijven. Zo belandt de nota voor het sluiten van onze gasgoudmijn uiteindelijk weer bij u, de belastingbetaler, meent onze columnist Robert Jan Blom.
Gasmijnen en Bob Dylan
Met allengs in scherpte toenemende protesten drongen de Groningers de afgelopen jaren aan op sluiting van onze ‘gasmijnen’. Times, they are indeed a-changing, dacht ik analoog aan Bob Dylans evergreen terwijl ik de sluimerende opstand op het scherm gadesloeg. Immers, in de jaren zestig en zeventig was de situatie helemaal omgekeerd. Helemaal aan het andere eind van het land, in Zuid-Limburg, wilden de bewoners de mijnen juist openhouden, bevreesd als ze waren voor het verlies van 45.000 directe arbeidsplaatsen en circa 25.000 indirecte banen bij toeleveranciers. Het kabinet echter, PvdA-minister Joop den Uyl voorop, kende slechts één parool: van zwart naar groen! Het moest afgelopen zijn met het slopende ondergrondse werk. Dankzij de in Slochteren aangetroffen voorraden kon steenkool worden vervangen door gas.
Perspectievennota’s
In 1974 sloot de laatste mijn. Ondanks een stapel perspectievennota’s raakte Limburg in sociaal en economisch opzicht ontredderd. Bedrijven en Rijksdiensten die naar het zuiden werden gelokt, zoals DAF, het CBS en het ABP, creëerden te weinig banen om het werklozenleed te vereffenen. En wat moest een mijnwerker op kantoor? ‘Ze konden niet terecht in wat hun vak niet was,’ zegt Wiel Kusters, een mijnbouwerszoon die een boek schreef over de gevolgen van de mijnsluitingen. Omdat er bij de Noord-Nederlandse gasmijnen veel minder mensen werkzaam zijn, zullen de werkgelegenheidseffecten van de mijnsluitingen veel minder ingrijpend uitpakken, zo verwacht Kusters en met hem een boel economen.
Mensenrechten geschonden
De schade ligt op een ander terrein, zoals we allemaal hebben kunnen lezen en zien. Bij door aardbevingen beschadigde en vernielde huizen en gebouwen. Bij de onrust en woede van bewoners en gebruikers. Een rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid stelde dat de overheid bij de gaswinning te weinig oog heeft gehad voor de veiligheid van de inwoners van Groningen. Het College voor de Rechten van de Mens sprak zelfs van een schending van mensenrechten. Henk Kamp, verantwoordelijk EZ-minister in de vorige regering, achtte het niet nodig om te stoppen met het winnen van aardgas. De vraag was ook wie nu voor het vergoeden van al die schade moest opdraaien: de regering of de NAM, de dochter van Shell en ExxonMobil?
Einde gaswinning
Begin dit jaar kwam er een resoluut antwoord van Rutte III. Minister Wiebes, de opvolger van Kamp, beleefde zijn ‘Wir schaffen das’-moment en beloofde om de gaswinning eerst te verminderen en daarna, in 2030, geheel te stoppen. In Groningen was Wiebes een paar dagen lang de grote held totdat men zich afvroeg wie de schade aan de bebouwing zou gaan vergoeden. Nu veel politiek geraas werd gedurende de afgelopen week bekend waar de aannemers de facturen voor renovatie naar toe konden sturen: naar de NAM. De twee aandeelhouders van de NAM namen hun verantwoordelijkheid want, zo verklaarde Marjan van Loon, president-directeur van Shell Nederland, ‘Shell staat achter de Groningers.’
Prijskaartje
Aan die fraaie belofte hangt wel een klein prijskaartje. En dat mogen wij betalen, u en ik. De NAM, formeel eigenaar van het ondergrondse gas, moest gecompenseerd worden. Wanneer de winning in 2030 wordt gestaakt, blijft er ongeveer 450 miljard kubieke meter gas in de grond achter. Gemeten naar de huidige prijzen gaat het om een omzetverlies van een slordige 70 miljard euro. De oplossing? De staat krijgt tot 2030 geen 90 procent van de opbrengst maar 73 procent, het percentage dat de overheid nu ook ontvangt van de opbrengst uit kleinere gasvelden. Kortom, er vloeit fors minder geld naar de schatkist. Tja, dat gebeurt er dus als je je eigen goudmijn sluit. Van Groningen zal het strijdtoneel zich naar heel Nederland verplaatsen. We moeten straks veel meer gaan betalen voor gas, benzine en aanverwante energiezaken. Wie zei er ook alweer dat elke Nederlander er op vooruit zou gaan, in deze ongekend goede economie? Ik kan het mij niet herinneren. Misschien kent een mijnsluiting uiteindelijk alleen maar verliezers.
Robert Jan Blom